Πίσω του εκτείνεται ένας αιώνας γεμάτος μνήμη, πειθαρχία, αισθητική και εμπειρία. Αναμφίβολα, ο Νίκος Βαλσαμάκης είναι ο άνθρωπος που δίδαξε στην Ελλάδα τη γλώσσα του μοντερνισμού, μετασχηματίζοντας το φως, την αναλογία και τη λιτότητα σε αρχιτεκτονική σκέψη. Ωστόσο, σε μια εποχή εμμονικής έκθεσης, εκείνος έχει επιλέξει, όλα αυτά τα χρόνια, σταθερά το αντίθετο: τη σιωπή της δημιουργίας. 

 Μακριά από τον θόρυβο της δημοσιότητας, αδιάφορος για την αυτοαναφορικότητα και τη λάμψη του ονόματος, πέτυχε να χτίσει την παρουσία του μέσα από τα έργα του. Το να τον πλησιάσει κανείς είναι πραγματικά μια άσκηση υπομονής. Δεν αγάπησε ποτέ τις συνεντεύξεις, ούτε ένιωσε την ανάγκη να περιγράψει τον εαυτό του. Προτιμούσε να μιλούν οι γραμμές, τα υλικά, οι χώροι, οι σκιές. Κι όμως, όταν ανοίγει η πόρτα του γραφείου του στην οδό Πλουτάρχου, κάτι μετατοπίζεται: η ιστορία παύει να είναι αρχειακό υλικό, γίνεται παρόν. Στα 102 του χρόνια, ο Νίκος Βαλσαμάκης παραμένει ένας ζωντανός θρύλος, ένας ενεργός δημιουργός, που εξακολουθεί καθημερινά να δίνει το «παρών» σε αυτό το ευήλιο ισόγειο λίγων τετραγωνικών, με την εσωτερική αυλή και την αίσθηση μιας Αθήνας που αντιστέκεται στον χρόνο.

Το πρωινό είναι ηλιόλουστο καθώς περνώ το κατώφλι του χώρου όπου ο χρόνος μοιάζει να έχει υποταχθεί στις καθαρές γραμμές και το φως. Στην αρχή, ο Νίκος Βαλσαμάκης δείχνει συγκρατημένος. Οι απαντήσεις του έρχονται λιτές, σχεδόν κοφτές. Δεν επιμένω. Φεύγει και επιστρέφει έπειτα από λίγη ώρα. Σύντομα συνειδητοποιώ ότι η συμπεριφορά του αλλάζει. Το βλέμμα του ζωντανεύει και αποκτά εκείνη τη γνώριμη σπίθα μόλις η συζήτηση στρέφεται στο έργο του. Όσοι τον γνωρίζουν καλά λένε πως ακόμη και όταν βρίσκεται ανάμεσα σε φίλους, επιλέγει συχνά να αποσύρεται στον εαυτό του. Είναι άνθρωπος εσωστρεφής, που θέλει να έχει τον απόλυτο έλεγχο. Καθημερινά, γνωρίζει τι συμβαίνει παντού, εποπτεύει τα πάντα και δεν αφήνει τίποτα στην τύχη. Η ματιά του, διεισδυτική, αυστηρή, ακριβής, σταματά με επιμονή σε κάθε λεπτομέρεια, σαν να την αξιολογεί εκ νέου.

Λίγο προτού ξεκινήσει ουσιαστικά η συζήτησή μας, σπρώχνει προς το μέρος μου ένα πακέτο φωτογραφιών: έργα του, σπίτια, όψεις, εσωτερικοί χώροι, στιγμές μιας αρχιτεκτονικής ζωής καταγεγραμμένης στο χαρτί. Είναι ο δικός του τρόπος να συστηθεί. Δεν του αρέσουν οι βιογραφικές αφηγήσεις. Προτιμά να εξιστορεί στιγμιότυπα της πορείας του μέσα από εικόνες και μορφές. Μάλιστα, μια συνεργάτιδά του θα μου εκμυστηρευτεί εκείνη τη στιγμή ότι υπάρχει και μια λιγότερο ορατή πλευρά του Βαλσαμάκη: η βαθιά ανάγκη του να περιβάλλεται από νέους ανθρώπους, να περνά ατελείωτες ώρες συζητώντας μαζί τους, να ακούει τις απορίες, τις ανησυχίες, τις ιδέες τους. Ιδίως όταν τον επισκέπτονται φοιτητές, ο ίδιος αντιμετωπίζει αυτές τις συναντήσεις ως την πιο ουσιαστική μορφή μεταβίβασης γνώσης που μπορεί να προσφέρει, μια άτυπη σκυταλοδρομία εμπειρίας από γενιά σε γενιά.

Όλο το άρθρο στο  lifo.gr/culture/ Νίκος Βαλσαμάκης: Ο σημαντικότερος εν ζωή Έλληνας αρχιτέκτονας