Εκτύπωση αυτής της σελίδας
Κυριακή, 30 Αυγούστου 2026 17:24

Χρήστος Μαρκίδης, Ο καλλιτέχνης που ζωγράφιζε νεκρούς που ακόμη ζούσαν, του Μάνου Στεφανίδη + Eleni Fotaki + Αποχαιρετισμός στον Χρήστο Μακρίδη, του Νίκου Ξυδάκη

Επιλέγων ή Συντάκτης 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)
faa103Η ζωγραφική είναι η τέχνη της σιωπής.
Σ' έναν κόσμο δίχως κέντρο όπου όλα κραυγάζουν, η ζωγραφική, όταν δεν είναι αναπαράσταση, είναι προσευχή"
Χρήστος Μαρκίδης, εκ Δράμας
(1954 - 24 Αυγούστου 2026)
 
Η είδηση της αυτοχειρίας του και μάλιστα μ' έναν τόσο έγκυρο στη φρίκη του τρόπο, τόσο εκκωφαντικό - θάνατος δι' απαγχονισμού, σαν εκτέλεση της πιο βαριάς ποινής - έπεσε σαν μετεωρίτης στην ανοιχτή δημοκρατία των Εξαρχείων που ήταν και το σπίτι του.
 
"Ο τοξοφόρος στην άβυσσο" μόλις πέρσι είχε μια πολύ επιτυχημένη, αναδρομική έκθεση στον Τεχνοχώρο του Πέτρου Δούμα - από όπου πέρασαν κυριολεκτικά όλες κι όλοι - αλλά και του εξαιρετικού τόμου με ζωγραφικές του και κείμενα που του εξέδωσε ο Αρμός. Εκείνο το πρωί που με πήρε ο συμπατριώτης του Νάσος Βαγενάς για να επιβεβαιώσει την τρομαχτική είδηση, μού υπογράμμισε πόσο σημαντικά ήταν τα δοκίμια του.
 
 Γιατί ο Χρήστος ήθελε να συγκεράσει στο έργο του συγχρόνως και τον Τσαρούχη και τον Εγγονόπουλο και τον Λορεντζάτο. Αλλά και τον Κόντογλου και τον Πεντζίκη.Δηλαδή και τη ζωγραφική και την ποίηση και το δοκίμιο και την αισθητική παρέμβαση. Και την εικόνα και τον λόγο. Ισότιμα. Η τελευταία, ατομική του έκθεση, τότε που σταμάτησε οριστικά να ζωγραφίζει για να αφοσιωθεί στη συγγραφή, έγινε το 2007. Η πρώτη του είχε γίνει στις Νέες Μορφές το 1984 για να ακολουθήσουν πολλές άλλες. Λίγο μετά σταμάτησε ουσιαστικά να διδάσκει στη σχολή Βακαλό. Κάπου αναχωρούσε από όλα κι από όλους, κάπου επέστρεφε. Άλλοτε σχεδίαζε το επόμενο βήμα, άλλοτε η απελπισία εμπρός στο αδιέξοδο της δημιουργίας τον έκανε να κλείνεται στον εαυτό του με υπεροπτική απόγνωση. Ζωγράφιζε πρόσωπα - Φαγιούμ έτοιμα για το ταξίδι και μεγάλες, μαύρες φιγούρες που είχαν το νόμισμα για τον περατάρη στα δόντια. Μόνιμη αγωνία του: Ποιός είναι ο ρόλος ενός ουσιαστικού καλλιτέχνη σε μια κοινωνία που, αναίσθητη, όλο και περισσότερο βουλιάζει στην ευήθεια και την παρακμή;
 
makridisΤί όμως όπλισε το ανεπίληπτο χέρι του Αρτεζιβάνο; Η επιθυμία του να προλάβει τον, αναπόφευκτο ούτως ή άλλως, θάνατο μας με μια πράξη ανώφελης (???? γενναιότητας; Η απόγνωση από την έλλειψη αποδοχής του καλλιτεχνικού έργου εν γένει και του δικού του ιδιαίτερα (το οποίο στήριζε και υποστήριζε); Να μας υποχρεώσει, έστω κι έτσι, να ασχοληθούμε πιο ουσιαστικά με την μεγάλη και πολυεπίπεδη εργασία του; Ευτυχώς που πρόλαβαν πάντως και το έπραξαν ο Διάττων, η Άγρα, ο Γαβριηλίδης, ο Αρμός. Επειδή για έναν ευαίσθητο άνθρωπο είναι συντριβή να αισθάνεται ότι η ευαισθησία (του) προσλαμβάνεται από όλους αυτούς εκεί απέναντι σαν αρρώστια και τιμωρείται. Και μάλιστα με τους αμείλικτους τρόπους που ξέρουν πολύ καλά όλοι αυτοί να τιμωρούν. (Σκεφτόμουν να μεταφέρω εμπλουτισμένη την έκθεση του στη Δημοτική Πινακοθήκη Λάρισας - Μουσείο Κατσίγρα αλλά οι κρετίνοι υπεύθυνοι του δεν με άφησαν - όπως και του Μίλτου Παπαστεργίου εξάλλου). Αφού παντού στον τόπο αυτό κυριαρχεί η βία των μετρίων απέναντι στην τρυφερότητα των αληθινά δυνατών. Ο Χρήστος θύμωσε, πικράθηκε και τότε θυμήθηκε τον Καρυωτάκη. Δηλαδή το ότι ζούμε σ' έναν τόπο ευλογημένο όπου μακροημερεύουν οι πολιτικοί και οι ποικίλοι υπάλληλοι του κράτους αλλά αυτοκτονούν οι δημιουργοί. Από απόγνωση.
 
ΥΓ 1. Υστεροφημία
Το θάνατό μας χρειάζεται η άμετρη γύρω φύση
και τον ζητούν τα πορφυρά στόματα των ανθών.
Αν έρθει πάλιν η άνοιξη, πάλι θα μας αφήσει,
κι ύστερα πια μήτε σκιές δεν είμεθα σκιών.
Το θάνατό μας καρτερεί το λαμπρό φως του ηλίου.
Τέτοια θα δούμε ακόμη μια δύση θριαμβική,
κι ύστερα φεύγουμεν από τα βράδια του Απριλίου,
στα σκοτεινά πηγαίνοντας βασίλεια πέρα κει.
Μόνο μπορεί να μείνουνε κατόπι μας οι στίχοι
δέκα μονάχα στίχοι μας να μείνουνε, καθώς
τα περιστέρια που σκορπούν οι ναυαγοί στην τύχη,
κι όταν φέρουν το μήνυμα δεν είναι πια καιρός.
Κώστας Καρυωτάκης
 
ΥΓ 2. (Από το διαδίκτυο): Παρουσίασε τη δουλειά του σε δεκαπέντε ατομικές εκθέσεις: Γκαλερί Νέες Μορφές, Αθήνα 1984, 1987, 1990, Γκαλερί Ζαλοκώστα 7, Αθήνα 1987, Αίθουσα Τέχνης Αγκάθι, Αθήνα 1992, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών 1995, 2001, Χώρος Τέχνης 24, Αθήνα 1995, Ζ. Αθανασιάδου Art Gallery, Θεσσαλονίκη 1996, Πολύεδρο, Πάτρα 1997, Γκαλερί Titanium, Αθήνα 1997, Αίθουσα Τέχνης Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 2002, Thanassis Frissiras Gallery, Αθήνα 2007, Gallery 7, Αθήνα 2022, Art Project Space (Αναδρομή), Αθήνα 2025. Συμμετείχε σε περισσότερες από 70 ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Παράλληλα έχουν κυκλοφορήσει τα ποιητικά του βιβλία Μονόζυγο -Τέσσερα Σχεδιάσματα, Διάττων 1999 (εκτός εμπορίου), Έως, Διάττων 2001 (εκτός εμπορίου), Άτια στο σκοτεινό νερό, Εκδόσεις του Φοίνικα 2003 (εκτός εμπορίου), Αμώεν, Εριφύλη 2004 (εκτός εμπορίου), Κιννάβαρι, Άγρα 2009, Δράκων κατήλθες, Τυπωθήτω - Λάλον Ύδωρ 2013, Έρεβος ή το άλλο φως, Εκδόσεις του Φοίνικα 2020, Ποιήματα 1999-2020, Αρμός 2023, και τα δοκιμιακά του πεζογραφήματα Επτά κείμενα περί Τέχνης, Εκδόσεις του Φοίνικα 2002, Κατάματα, Γαβριηλίδης 2005, 2014, Αρμός 2022.
Το 2025 κυκλοφόρησε το λεύκωμα Χρήστος Μαρκίδης, Ζωγραφική - Σχέδια από τις εκδόσεις Αρμός.
(Δημοσιεύτηκε σήμερα στο documento)
ΚΑΙ
Σ.Δ. Eleni Fotaki, από το fb. faa104Ο Χρήστος δεν ήθελε άλλο να ζει. Ταχτοποιούσε καιρό το έργο του. Έκανε την έκθεση. Μιλούσε για τη μη ζωή, με φυσικότητα. Το ίδιο και για την κατάθλιψη. Σοβαρά και με συγκρότηση. Περίμενε να ξαναβρεί την υγεία του ο πιο δικός του άνθρωπος. Ολοκλήρωσε την έκδοση. Πήγε να μεταλάβει μετά από χρόνια. Και περίμενε - το φαντάζομαι αυτό - και την έκσταση, για να μπορέσει να κάνει πράξη αυτό που επιθυμούσε.
Πριν χρόνια, σ’ ένα παζάρι, μ’ εβαλε να διαλέξω κάτι. Πήρα μια κούκλα βιτρίνας - μωρό, χωρίς κεφάλι. Την πλήρωσε εκείνος. Της φέρομαι ακόμα σαν μαμά. Της χαϊδεύω συχνά το κεφάλι που λείπει.
Τελευταία ήταν γλυκύτερος από ποτέ. Τον είδα, καθίσαμε μαζί ώρες, πάλι δεν ήθελε να ζει αλλά το έλεγε τόσο ψύχραιμα και τόσο όμορφα, που σχεδόν το προσπέρναγες.
Μου είπε και κάτι που μ’ άρεσε πολύ: «Τα μποτάκια αυτά που φοράς, μου είπε, όποιος σ’ ερωτευτεί, θα πρέπει να τα βάλει στο εικονοστάσι».
Γεια σου Χρήστο Μαρκίδη, για το λίγο που θα ζω ακόμα, θα έχεις όλο μου τον θαυμασμό, επειδή είπες την αλήθεια, γιατί τα λόγια και οι πράξεις σου είχαν βάρος και αξία μέσα σ’ έναν κόσμο υπερβολής, ψευτιάς και κρυψίνοιας.
Κι αν άφησες πίσω τη φωνή σου, πολλά δάκρυα και μια εικόνα φρικτής αιώρησης, καλά έκανες!
 
ΚΑΙ
Nikos Xydakis
 
ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΧΡΗΣΤΟ ΜΑΡΚΙΔΗ
 
::::
Είναι (ήταν) γνήσιο τέκνο του μεταίχμιου, πολιτιστικού, διανοητικού, κοινωνιο-ανθρωπολογικού, από το ‘60-70 ώς τις συννεφιασμένες μέρες μας.
::::
ets70Μουτζούρωνα χαρτιά, γύρευα κάτι να πω για τον ακατανόητο ανόητο κόσμο που μας περιβάλλει. Κι ήρθε το ακατανόητο άγγελμα της εκδημίας σου, Χρήστο. Οιακισμός της μοίρας, κεραυνός.
Δεν θα φανταζόσουν ότι το φευγιό σου, μες στ’ αποκάρωμα του Αυγούστου, θα μας τάραζε, κι όμως μας πήρε τη μιλιά. Αφωνος, άφησα το βλέμμα μου να χαϊδέψει τα λιγοστά σου σύνεργα, το καβαλέτο, τα έπιπλα, όλα εξαίσια βαλμένα στο εργαστήριο-σπουδαστήριο της Ζωοδόχου Πηγής, πάνω απ΄ το Μπαγιάρ που πίναμε καφέ, στο εργαστήριο που άκουγες Μπαχ και Αρβο Παρτ, με τα ασπρόμαυρα κοζανίτικα μάρμαρα στο οφίς, μια πινελιά Αναγέννησης.
Στ’ αυτιά μου αντηχεί πάντα ο διαρκής σκυλοκαυγάς μας με τις αμφίστομες ατάκες, η λογομαχία μας εν αγάπη και αλληλοσεβασμώ, η ασκητική μορφή σου, η τρυφερή φωνή ιερομονάχου, οι εδραιωμένες πεποιθήσεις του Κανόνα σου μα και οι ραγισματιές της αμφιβολίας, η παιδικότης των αντιδράσεων, το παιδικό πείσμα, ο παιδαριογέρων που είσαι, που ήσουν.
 
ΤΕΚΝΟ ΤΟΥ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟΥ
Ο Χρήστος Μαρκίδης μπήκε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών το φθινόπωρο του 1974, ακριβώς με την πτώση της δικτατορίας, ήταν τέκνο του μεταίχμιου, τέκνο του ροκ και των καλλιτεχνικών ελευθεριακών αναζητήσεων. Χαρισματικός σχεδιαστής, με ολιγόχρωμο γαιώδη χρωστήρα, τεχνίτης του βάθους και των κενών, στυλίστας, σπουδαίος υπαρξιακός ζωγράφος. Και αφού ωρίμασε την ζωγραφική του τέχνη, στράφηκε στην τσαγκαρική της ποιήσεως, πιο αισθαντικός εδώ και πάντα ταπεινός απέναντι στους δασκάλους καθώς αντηχούσε τοις φωνές και τους τρόπους τους, και ακόμη πιο εμμονικός στην κατάρτιση και τη διακήρυξη του Κανόνος του, έως παρεξηγήσεως.
Τον έθελγε το μεταφυσικό στοιχείο, η αχλή του ιερού, το θαύμα και το βάσανο της ύπαρξης, και ταυτόχρονα ήταν (είναι) μάγος της φόρμας, βαθύς γνώστης του μοντερνισμού, απαράμιλλος στυλίστας, έδινε υπόσταση στις σιωπές και τα κενά.
Μπορούσε εύκολα να παρεξηγηθεί η δική του εξύμνηση της ανατολικής παράδοσης, να θεωρηθεί παραδοσιολάγνος ή συντηρητικός, ενώ εμείς γνωρίζαμε ότι ήταν και ξεσκολισμένος μοντερνιστής, τέκνο του Τζακομέτι, του Μπέικον και του Μπρακ.
Σε αυτή τη διαρκή ένταση μεταξύ παράδοσης και μοντερνισμού βλάστησε και δημιούργησε ο Χρήστος. Και σε έναν υψηλό αισθητισμό, που του έθετε υψηλότατες απαιτήσεις για τη δική του δημιουργία, κάποτε συνθλιπτικές. Και θα διέκρινα τον μοντερνιστή, τον ας πούμε «δυτικό», περισσότερο στη ζωγραφική του, ενώ στην ποίησή του θα διέκρινα περισσότερο τον παραδοσιακό, τον λάτρη και υπηρέτη της γλώσσας της Αλεξανδρινής, όπως έλεγε ο ίδιος.
Κατά τούτο, ο Χρήστος είναι (ήταν) γνήσιο τέκνο του μεταίχμιου, πολιτιστικού, διανοητικού, κοινωνιο-ανθρωπολογικού, από το ‘60-70 ώς τις συννεφιασμένες μέρες μας. Από τους Led Zeppelin και τους Black Sabbath στον Αρβο Παρτ, από τον Μπέικον στον Ρουμπλιόφ και τον Τσαρούχη, από τον Μίλτο Σαχτούρη και τον Νίκο Καρούζο στον Μπέλα Ταρ και τον Ταρκόφσκι. Αγωνιώδης και γόνιμος εκλεκτικισμός.
 
Ο ΠΟΝΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
Ο Χρήστος στις συνομιλίες του επανερχόταν συχνά στο φορτίο του παιδικού τραύματος, στα αξόδευτα πάθη, στις εκούσιες φθορές, στην απόσυρση από τον δημόσιο βόμβο, στη μοναχικότητα και τη μοναξιά, υποστήριζε ότι είχε πει όλα όσα είχε να πει. Κατ΄ουσίαν ρομαντικός, κουβαλούσε τον πόνο του κόσμου, τον weltschmerz, κι όλο του το έργο, το τόσο φροντισμένο έργο μεγάλου τεχνίτη και αισθητή, μα και τα λόγια του, οι συνομιλίες, τα μπρος-πίσω καθώς τρώγαμε και πίναμε, έργο και λόγια ήταν μια αυτοθεραπεία, μια αποτροπή αυτού του αμήχανου πόνου. Γι’ αυτό πίσω από τον άτεγκτο υπερασπιστή του Κανόνα του, τον ερημίτη ζηλωτή της Ζωοδόχου Πηγής, ένιωθες πάντα το τρυφερό παιδί, τον έφηβο, που τιμούσε τη φιλία, λαχταρούσε τον κριτικό λόγο και την αποτίμηση, άντεχε την επιτίμηση.
Αγαπημένε Χρήστο, δεν προλάβαμε να μου κάνεις το πορτρέτο. Βρέθηκα εγώ να σε σκιτσάρω βαρύς. Υπογράφω με δικούς σου στίχους, αντηχούν κάπως θαρρώ τη φωνή του φίλου σου Χρήστου Μπράβου:
 
ΕΞΟΔΟΣ
Αλλοπαρμένος γύρισες από τον Κάτω Κόσμο
Ήπιες νεράκι για χορό, κρασί και πεντοζάλη
Ξεντύθηκες την άψινθο τα μαύρα ρούχα βγήκαν
Στολίστηκαν τα πέρατα μα ο νους ψυχομαχάει και λέει
Πού είσαι μάνα του Μαγιού τεφτέρι του πελάγου
Να στείλεις νάμα στην ψυχή να σε μοιρολογήσει
Να σκάψεις λάκκο στον θορό να ποτιστούν τα σείστρα
Και με το Νάι και με το ναι τα σήμαντρα να ηχήσουν
::::
ΕΦΣΥΝ 29.08.2026 / ΕΝΑ ΒΛΕΜΜΑ
φωτ.: στη μεγάλη έκθεση, 7 Οκτωβρίου 2025.
Διαβάστηκε 510 φορές Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 30 Αυγούστου 2026 18:53
Κατηγορία Δοκίμιο - στοχασμοί
Μανώλης Ροσμαράκης

Τελευταία άρθρα από τον/την Μανώλης Ροσμαράκης

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση