Eτσι, ως προς τα χωρικά ύδατα, η Τουρκία επιδιώκει τη διατήρηση της υφιστάμενης τάξης πραγμάτων στο Αιγαίο, αμφισβητώντας, όμως, το καθεστώς κυριαρχίας πλειάδας νησιών (θεωρία «γκρίζων ζωνών») και τη δυνατότητα θωράκισης αρκετών άλλων, ενώ ως προς τα κυριαρχικά δικαιώματα, κατά την Αγκυρα η νησιωτική μας χώρα δεν δικαιούται οποιασδήποτε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.

Η Ελλάδα, επομένως, κατηγορεί την Τουρκία ως αποκλειστικά υπεύθυνη, αφού οι εξωφρενικές και συνειδητές παρερμηνείες του Δικαίου της Θάλασσας οδηγούν σε νομικές ακροβασίες και εντέλει σε μια αδιαλλαξία που δεν επιτρέπει την παραμικρή σύγκλιση ανάμεσα στα δύο μέρη, ενώ, μάλιστα, συντηρείται η πρωτοφανής απειλή χρήσης βίας (casus belli). Ωστόσο, αυτή η θέση αποδυναμωνόταν όσο ούτε εμείς είχαμε συνάψει διμερείς συμφωνίες με γειτονικά κράτη για τον καθορισμό των θαλασσίων ζωνών, προσφέροντας έτσι στη γείτονα το επιχείρημα ότι και εμείς ήμασταν εξίσου μαξιμαλιστές και αδιάλλακτοι στις τοποθετήσεις μας, εφόσον δεν βρίσκαμε κοινό παρονομαστή με τις όμορες χώρες. Ως αποτέλεσμα, αρκετοί εκ των ξένων συνομιλητών μας δυσπιστούσαν για τις πραγματικές προθέσεις της Ελλάδας και περίπου μας εξομοίωναν με την Τουρκία.

Η εύκολη αλλά όχι τόσο απλή συμφωνία καθορισμού πολλαπλών ζωνών με την Ιταλία και εν συνεχεία η βατή επέκταση των χωρικών μας υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Ιόνιο, αλλά κυρίως η συμφωνία τμηματικής οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο και η φιλοδοξία αντίστοιχης συνεννόησης με την Αλβανία, άλλαξαν το momentum. Στην πράξη, πάντως, εκκρεμούν οι οριοθετήσεις τόσο με την Αλβανία, όπου επενδύσαμε υπερβολικές προσδοκίες, με το θέμα να παραμένει εδώ και μία τριετία «παγωμένο», όσο και με τη Λιβύη και την Τουρκία, με το μεταξύ τους παράνομο σύμφωνο να αποτελεί ανυπέρβλητο εμπόδιο. Υπάρχει, βέβαια, και η προοπτική νέας συμφωνίας με την Αίγυπτο αλλά και την Κύπρο. Για την ώρα, έχουμε ολοκληρώσει δύο συμφωνίες αντί για πέντε, ακόμη και έξι, και επειδή στο εξωτερικό δεν δίνουν σημασία στις λεπτομέρειες και ποιος τυχόν φέρει την ευθύνη, η εικόνα μας δεν είναι η καλύτερη δυνατή.

Ομοίως, το πρεστίζ μας εξασθενεί, όσο δεν κάνουμε χρήση των προβλέψεων του Δικαίου της Θάλασσας σε ό,τι αφορά την κυριαρχία μας. Το κύρος, ο σεβασμός και ιδίως η αξιόπιστη αποτροπή δεν οικοδομούνται τόσο μέσα από τους συμβιβασμούς όσο από την αποφασιστικότητα των κρατών. Εντούτοις, η θέση ορισμένων ότι η Ελλάδα θα πρέπει να προχωρήσει στην επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης της στα 12 ναυτικά μίλια σε όλη την επικράτεια μια κι έξω, αντί τμηματικά, τηρουμένων των αναλογιών, κρίνεται αντιπαραγωγική και οδηγεί στην ακινησία. Δεδομένων των ιδιαιτεροτήτων, που δεν έχουν να κάνουν μόνον με το τουρκικό casus belli, αλλά κυρίως με την εδραιωμένη πεποίθηση πολλών ότι μια τέτοια κίνηση θα επηρέαζε αρνητικά τη διεθνή ναυσιπλοΐα και τους θαλάσσιους διαδρόμους, αν αυτήν τη στιγμή επιζητήσουμε μια ανεδαφική ενέργεια, που θα μας βάλει στο μάτι/στόχαστρο πολλών, εντέλει θα εγκλωβιστούμε στην αδράνεια υπό το φάσμα των αρνητικών συνεπειών.

Ενώ κάλλιστα μπορούμε να ξεκινήσουμε από κάποιο άλλο σημείο της ελληνικής επικράτειας και να επεκτείνουμε την αιγιαλίτιδα ζώνη μας σε κύκλους/φάσεις, ώστε:

α) να εφαρμόσουμε το μονομερές δικαίωμά μας, αντί μόνο να το επικαλούμαστε, μεταθέτοντας συνεχώς τις αποφάσεις για το άδηλο μέλλον, κάτι που πλήττει την αξιοπιστία των λόγων μας και εκπέμπει φοβικότητα εντός και εκτός της χώρας,

β) να αναιρέσουμε επιτέλους στην πράξη την τουρκική θέση ότι τα νησιά δεν δικαιούνται χωρικών υδάτων πέραν των 6 ν.μ.,

γ) να καταδείξουμε ότι η ενίσχυση της στρατιωτικής ισχύος μας αυξάνει τις διπλωματικές δυνατότητές μας, στηρίζοντας αποτελεσματικότερα ενέργειες κατοχύρωσης κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων,

δ) να αρχίσει να ωριμάζει η ιδέα σε σύμμαχους και ανταγωνιστές ότι πρόκειται σταδιακά αλλά αποφασιστικά να κλείσουμε την εκκρεμότητα με τα χωρικά μας ύδατα, προκειμένου και αυτοί να προσαρμοστούν ανάλογα, ενώ για τις υπόλοιπες θαλάσσιες ζώνες που απαιτούνται συμφωνίες να είμαστε διατεθειμένοι να αναλάβουμε διμερείς και πολυμερείς πρωτοβουλίες συνολικής διευθέτησής τους,

ε) να αποκτήσουμε έναν μοχλό διαρκούς πίεσης πρακτικών συνεπειών έναντι των τουρκικών αξιώσεων, αντισταθμίζοντας την πίεση που μας ασκείται με τις «γκρίζες ζώνες», την αποστρατιωτικοποίηση και τη «Γαλάζια Πατρίδα», αλλά και να ισχυροποιηθούμε διαπραγματευτικά απέναντι στην Αγκυρα, δοκιμάζοντας, όταν συντρέξουν οι προϋποθέσεις (διεθνές περιβάλλον, συμμαχίες, ισχυρή άμυνα), το απαράδεκτο τουρκικό casus belli. Εντέλει, πρέπει να αξιοποιήσουμε την επέκταση των χωρικών μας υδάτων για να ανακόψουμε τις μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας, αντί αυτές να καταλήξουν, κατά τα ειωθότα, σε τετελεσμένα, έστω και παράνομα, που παράγουν, ωστόσο, κάποιο αποτέλεσμα.

Η επέκταση των χωρικών μας υδάτων είναι μια πολύ σοβαρή υπόθεση, η οποία προϋποθέτει ολοκληρωμένο πλάνο, ορθή επιλογή του χρόνου εκτέλεσης, εσωτερική ενότητα/συνοχή, και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να γίνει προϊόν αντιπαράθεσης ή εκμετάλλευσης ενόψει των επικείμενων εκλογών.

Ο κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων και καθηγητής του Αμερικανικού Πανεπιστημίου Ελλάδος. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος το βιβλίο «Η νέα παγκόσμια τάξη. Το δίκαιο της ισχύος».

Πηγή:kathimerini.gr

 Σ.Δ. * Η Ελλάδα κατέγραψε τον Σεπτέμβριο του 2026 για πρώτη φορά επίσημο διπλωματικό διάβημα προς την Τουρκία, υπενθυμίζοντας πως η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια αποτελεί αναφαίρετο και μονομερές δικαίωμα της χώρας βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.