Στο παρελθόν οι κοινοτοπίες περί κοινωνικής κινητικότητας προς τα πάνω ίσχυαν στο ποδόσφαιρο. Αγαπάμε τους ποδοσφαιριστές και προβάλλουμε στο πρόσωπο και τη φανέλα τους τις δικές μας ελπίδες και προσδοκίες να πετύχουμε, να αναγνωριστούμε, να ανταμειφτούμε πιο δίκαια και πιο πλούσια. Ο ποδοσφαιριστής συνδυάζει το οικείο, το «παιδί της διπλανής πόρτας», με την απόλυτη διαφορά της τέχνης, του πλούτου και της δόξας.

Σε κοινωνίες που χάνουν τις παραδοσιακές τελετουργίες, τη δύναμη του συμβολισμού και την συνεκτική κόλα της κοινότητας το ποδόσφαιρο πλουτίζει την αισθητική της ζωής.

Προσφέρει στους οπαδούς του ομορφιά, δράμα, συγκρούσεις, τελετουργίες και την κάθαρση μιας τραγωδίας. Αντικαθιστά τα καρναβάλια που φέρνουν τον κόσμο πάνω κάτω. Για μια μέρα οι κοινωνικές συμβάσεις ανατρέπονται, οι υποτακτικοί κοροϊδεύουν τους αφέντες, τα ανατρεπτικά συναισθήματα βρίσκουν τη βαλβίδα ασφαλείας τους. Ταυτόχρονα μας μεταφέρει σε μέρη που δεν θα πάμε ποτέ, μας δίνει χαρές που δεν θα ξεχαστούν αυτή την εποχή της γενικευμένης αμνησίας.

Καθορίζει τι ρούχα θα φορέσουμε, τι φωνάζουμε και τραγουδάμε, με ποιους είμαστε σύντροφοι, τι είναι μεταφυσικό στην καθημερινότητα: δίνει απόλυτη πίστη και ακαταμάχητη αλήθεια. Η απεριόριστη αγάπη στην ομάδα, η αντιπαλότητα ή και εχθρότητα προς τους παραδοσιακούς αντιπάλους της απαντούν σε ανθρώπινες ανάγκες και ένστικτα.

Το ποδόσφαιρο είναι θέαμα για τους φιλάθλους αλλά ταυτόχρονα τους προσκαλεί σε έντονη συμμετοχή. Ατομικά, ο φίλαθλος μιλάει, διαφωνεί, βρίζει τους παίκτες και τον διαιτητή στην τηλεόραση. Βγάζει φυλακτά και γούρια πιστεύοντας ότι η τύχη του θα επηρεάσει το αποτέλεσμα.

Ομαδικά, δεν υπάρχει μεγαλύτερη αγαλλίαση και συναισθηματική ταύτιση από αυτή του πλήθους που πανηγυρίζει την νίκη της ομάδας. Ο καπιταλισμός αρνείται τις συλλογικότητες, περιφρονεί την αλληλεγγύη, βάζει το άτομο πάνω από την ομάδα. Το ποδόσφαιρο προωθεί σοσιαλιστικές αξίες. Οι υδραυλικοί και οι ταξιτζήδες ίσως να αισθάνονται αποκλεισμένοι από το Μέγαρο και τη Στέγη. Αλλά παρακολουθούν το παιγνίδι μαζί με καθηγητές, εκτιμούν εξ ίσου την τεχνική των παικτών και έχουν όσο σημαντικά σχόλια για τις επιδόσεις της ομάδας όσο και ο διάσημος συγγραφέας. Άνθρωποι του μεροκάματου και του μόχθου γίνονται εξπέρ, κάνουν εξαιρετικές αναλύσεις για το παιγνίδι, τη δεξιοτεχνία των παικτών, την τακτική του προπονητή. Όπως το θέατρο του Brecht, η μπάλα μετατρέπει τους θεατές σε ειδικούς και αναποδογυρίζει για λίγο τον κόσμο.

Το ίδιο με τον εθνικισμό που διαχωρίζει εθνότητες και tribes και τις κάνει αντίπαλες. Μια νίκη της ομάδας βάζει όλους στην ίδια πλευρά, σε μια ονειρική και ανεπανάληπτη συμπαράταξη.

Ο παγκόσμιος καπιταλισμός ομνύει στις ελεύθερες αγορές αλλά λειτουργεί με νοθευμένες. Οι ισχυροί του χρήματος και της εξουσίας ενδιαφέρονται μόνο να παγιώνουν και να επεκτείνουν τις υπάρχουσες ανισότητες. Οι καπιταλιστές πάντα ήθελαν όχι μόνο να κερδίζουν αλλά και να φτιάχνουν τους κανόνες του παιχνιδιού έτσι ώστε να αποφεύγουν οποιοδήποτε ρίσκο ή ατυχία.

Οι φιλελεύθεροι υποστηρίζουν ότι το ποδόσφαιρο αποτελεί τέλεια αγορά. Αλλά τις τύχες των ομάδων αποφασίζει η οικονομική επιφάνεια του ιδιοκτήτη. Οι θεωρητικοί της ελεύθερης αγοράς υποστηρίζουν ότι ο καπιταλισμός λειτουργεί μέσω του ανταγωνισμού και της εισόδου νέων παικτών και επιχειρήσεων. Αποδέχονται τις ανισότητες αν οι φτωχοί έχουν την δυνατότητα να ανελιχθούν και να γίνουν πετυχημένοι και πλούσιοι. Αλλά αυτό γίνεται σπανιότατα.

Τις τύχες των ομάδων αποφασίζει η οικονομική επιφάνεια του μεγαλοκαπιταλιστή ιδιοκτήτη ή ισχύς του κράτους. Ο Μπερλουσκόνι έδειξε τον δρόμο, σε μας ο Κοσκωτάς, ο Μαρινάκης, ο Μελισσανίδης, ο Αλαφούζος. Η Επιτροπή Πισσαρίδη διέταξε την καταστροφή των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και την δημιουργία γιγαντιαίων ολιγοπωλίων και η κυβέρνηση Μητσοτάκη το εφαρμόζει. Οι οικονομικοί γίγαντες εξαγοράζουν τους ανταγωνιστές τους, οι ιδιοκτήτες τους καλύτερους παίκτες των φτωχότερων ομάδων. Ο Τραμπ παρεμβαίνει και κομπάζει επειδή η FIFA ακύρωσε την κόκκινη κάρτα του Αμερικανού παίκτη.

Ίσως αυτό το ξεδιάντροπο πραξικόπημα δώσει ένα χρήσιμο μάθημα στα εκατομμύρια των φιλάθλων για το πως λειτουργεί ο καπιταλισμός. Γιατί το ποδόσφαιρο έχει γίνει το όπιο των λαών. Αυτό επιτρέπει στους ιδιοκτήτες των μεγάλων ομάδων να αλλάζουν την αθλητική και ανταγωνιστική του φύση και να το κάνουν μέσο αυτοπροβολής και πλουτισμού. Μόνο οι λαοί μπορούν να το επιστρέψουν στην λαϊκή του καταγωγή και τις αξίες της συλλογικότητας.

Γι’ αυτό το καλύτερο σύμβολο αντίστασης είναι όταν η Ελλάδα κερδίζει το Ευρωπαϊκό, όταν σπάνια παίρνει το πρωτάθλημα η Λάρισα ή η Leicester στην Αγγλία, όταν ο Αστέρας Τρίπολης κερδίζει τον Ολυμπιακό, η Παραγουάη την Γερμανία. Αποτελούν σπάνιες και καρναβαλικές ανατροπές αλλά δίνουν την εντύπωση ότι κάποιος αθλητικός ανταγωνισμός επιβιώνει.

Πηγή: tvxs.gr/apopseis

και tvxs.gr/ Στέλιος Κούλογλου / Παραγουάη – Γερμανία: Μια ιστορική εκδίκηση μέσω Μουντιάλ