Ανοιχτή επιστολή στον Μέγα Αλέξανδρο

Μάθε Αλέξανδρε, ότι ο βιογράφος σου ο Πλούταρχος θεώρησε αναγκαίο να αφιερώσει δύο δοκίμια στην υπεράσπιση της μνήμη σου από τις κατηγορίες για λεηλασίες και αρπαγές. Τα επιχειρήματά του αποσκοπούν να καταδείξουν ότι στόχος σου, βραχυπρόθεσμα, δεν ήταν ούτε τα λάφυρα ούτε η καταστροφή, αλλά ότι αντίθετα σε καθοδηγούσε η επιθυμία να «εκπολιτίσεις» τις κατακτημένες χώρες και να τους γνωρίσεις το μέτρο των Ελληνικών νόμων.

Θα μπορούσα να παραθέσω δεκάδες συγγραφείς οι οποίοι για διαφορετικούς λόγους και υπό διαφορετικές συνθήκες, πήραν θέση σε αυτή τη διαμάχη εικόνας και μνήμης. Εννοείται βέβαια ότι δεν πρόκειται να σου παραθέσω καταλογάδην την εξέλιξη, ή μάλλον την επαναληπτικότητα, της επιχειρηματολογίας αυτής μέσα στους τελευταίους είκοσι τρεις αιώνες. Σου επισημαίνω όμως ότι η διαμάχη αναζωπυρώνεται κάθε τόσο και στην εποχή μου – παρατήρηση η οποία αποτυπώνει τη θέση που η ιστορία σου και οι συνέπειές της κατέχουν ακόμα στις σκέψεις μας. Αποκομίζει μάλιστα κανείς την εντύπωση ότι οι συζητήσεις έχουν γίνει ακόμα πιο έντονες, και ότι εναντίον σου διατυπώνονται οι πιο σοβαρές ηθικές κατηγορίες: Διεξήγαγες έναν παράνομο κατακτητικό πόλεμο, ενάντια στα συμφέροντα των λαών και, μακροπρόθεσμα, ακόμα και ενάντια στα συμφέροντα του ελληνικού πολιτισμού.

Πολλαπλασιάζοντας τους παραλληλισμούς με άλλους κατακτητές από την ιστορία της ανθρωπότητας, οι οποίοι, μάλιστα μερικές φορές έδρασαν στις ίδιες περιοχές που πάτησες κι εσύ, ορισμένοι ιστορικοί θεωρούν ότι μεταμόρφωσες την αυτοκρατορία σου σε πραγματική έρημο: πολεμώντας ασταμάτητα λεηλατώντας και σφαγιάζοντας ( «εκατομμύρια νεκροί» διατρανώνουν μερικοί , χωρίς διόλου να αστειεύονται), αδιαφόρησες για τη μοίρα των ντόπιων πληθυσμών, δεν έλαβες καμιά μέριμνα για τις πόλεις και την ύπαιθρο και δεν δίστασες να καταστρέψεις το αρδευτικό σύστημα της Βαβυλώνας, τόσο αναγκαίο για την επιβίωση των κατοίκων της πόλης και των χωρικών – με δυο λόγια ρήμαξες χωρίς έλεος τη χώρα σαν αρπακτικό, σαν «καταστροφικός κυκλώνας» - για να επαναλάβω την εικόνα που εισηγήθηκε ένας πολέμιό σου ο οποίος έγραψε σχεδόν οχτώ αιώνες μετά την εκστρατεία σου.

Θα μπορούσε μάλιστα κανείς να αναρωτηθεί αν ανομολόγητη επιθυμία τους είναι να σε κατηγορήσουν για φυγοδικία και να σε καταδικάσουν για «εγκλήματα πολέμου» στο διεθνές Δικαστήριο της Χάγης!     

Το απόσπασμα αυτό είναι από το βιβλίο «Ανοιχτή επιστολή στον Μέγα Αλέξανδρο», 2008. Συγγραφέας του είναι ο Πιέρ Μπριάν ( 1940 - ) που είναι καθηγητής στο College de France, κάτοχος της έδρας "Ιστορία και πολιτισμός του Αχαιμενιδικού κόσμου και της αυτοκρατορίας του Αλεξάνδρου". Η μελέτη αυτή κυκλοφόρησε στα Ελληνικά το 2012 και το απόσπασμα άρεσε και μας το έστειλε ο Φάνης Αναβάλογλου.