Ο Μάρκος σε καίει

Ο Μάρκος είναι ένας φίλος γκαρδιακός που δεν παλιώνει ποτέ. Αναρωτιέμαι συχνά κάθε φορά που τον ακούω, είτε σε χαμηλή υπόκρουση ταβερνοσυμποσίων, είτε όταν εισβάλλει απρόσμενα ανάμεσα σε ουδέτερες ή ανούσιες ραδιοφωνικές ανθολογήσεις, είτε σε κατά μόνας ακροάσεις απ’ το εσαεί ψυχωφελές γραμόφωνο, πώς γίνεται και με κάνει να νιώθω ένα βαθιά διαβρωτικό και ανυπεράσπιστο μα μη λυτρωτικό κάψιμο. Σα να σκαλίζει όλο τον κόσμο της ψυχής, σα να τη μουσκεύει και βρίσκοντας ό,τι παρθένο μετά βίας διαφυλάχτηκε να το διακορεύει. Κάτι αλλιώτικο συμβαίνει μ’ αυτή την πρωτόγονη, βαθύζωνη και αξεθώριαστη στον χρόνο φωνή σ’ όλο το βεληνεκές των ερμηνειών του, από τα πρώτα του ’30 μέχρι τις τελευταίες ηχογραφήσεις με το ηλεκτρισμένο στο φουλ μπουζούκι. Το σπηλαιώδες, παλαιολιθικό ηχόχρωμα σε συνδυασμό με τον μεγαλόπρεπο όγκο και, βέβαια, τον απέριττο αλλά με σουρεαλιστικές πιρουέτες ατόφιο, δημώδους καταγωγής λαϊκό λόγο του κατακυρώνουν την επιβλητική ηχητική εικόνα μιας ερμηνείας που υποστηρίζεται από ακλόνητη αυτοπεποίθηση, ακαταμάχητο σθένος και την οξύτητα μιας ξεπλανεύτρας βραχνάδας.

Μέσα από τον Μάρκο βγαίνει ρωμαλέα φωτιά που σου καίει τα σπλάχνα. Πέρα απ’ το θαυμαστικό για την πρωτοποριακή μαεστρία με την οποία χειρίζεται τα ιδιότροπα μακάμια. Σίγουρα η άκρα υποβλητικότητα που συνοδεύει την ακρόαση των τραγουδιών του του χρωστάει  κάτι και στην ιδιοσυγκρασία και στην ψυχική προπαίδεια εκείνων απ’ τους ακροατές του που είναι από χρόνια, από παιδιά ίσως, από χίλιες δύο πυρκαγιές τσουρουφλισμένοι. Γι’ αυτούς και το δίστοιχο: «Αφότου εγεννήθηκα, φωτιές με τριγυρίζουν». Όπως και το άλλο, επιγραμματικό και εξομολογητικό στιχάκι «Πού να βρω καρδιά σαν τη δική μου» (de profundis κατάθεση που έρχεται να συναντήσει τη δίδυμή της στην πένα του ποιητή Νίκου Εγγονόπουλου: «Πουθενά δεν μπόρεσα να συναντήσω τον εαυτό μου»). Εδώ το λίγο έρχεται να βρει το πολύ, μιλάει για τον εαυτό του και συμπυκνώνει μέσα στην ομολογία του χιλιάδων περιπλανημένων ψυχών τον καημό. Και αποτυπώνει καίρια την άκρα απόγνωση γιατί δεν βρίσκει το «ταίρι» του στην μπέσα, στη φιλία, στον «λόγο», στο φιλότιμο, στη δουλειά, στη συνεργασία, στην αγάπη και στον έρωτα.

Τον φαντάζομαι, τον καιρό του ’60, να αγωνίζεται να θάψει το μαράζι του παραγκωνισμού και της καταφρόνιας που τον σιγοέλιωνε, καθισμένο στο τραπεζάκι της ταβερνούλας κάποιου πονόψυχου κάπελα και ο μικρός Στελάκης να γυρίζει με το τασάκι για τα ψιλά της πελατείας  που θα τους ψευτοσυντηρούσαν. Τότε θα ’παιζε και θα κελαηδούσε ίσως ακόμη πιο συγκλονιστικά απ’ τις εποχές των κυνηγημένων τεκέδων, με το πάθος που πυροδοτεί –ανάμεσα σ’ ένα σωρό αγέρωχους διάττοντες- η αυτογνωσία της πραγματικής αξίας ενός συγκυριακώς απόβλητου, ενός ακούσιου παρία, που είχε στα νιάτα του γευτεί τις αφειδείς ζητωκραυγές του δαφνόστεφου λαϊκού πάλκου. Κάποτε λέγοντας τα κάλαντα με φίλους ομογενείς στον Πατριάρχη του χάρισα το βιβλιαράκι μου «Ο Μάρκος στο χαρέμι – Ο Βαμβακάρης στο θέατρο σκιών», που παρουσιάζαμε τότε στην Πόλη. «Είναι ο ομόβαθμός σας του ρεμπέτικου» αποτόλμησα. «Ξέρω, το αξίζει» είπε. Φαίνεται πως ο Μάρκος –παρά την κακόβουλη μακροχρόνια ταύτισή του με την άγρια μαστούρα, που ακόμη προκαλεί την αποστροφή κάποιων σεμνότυφων – είναι μια καθηλωτική προσωπικότητα και τους υποχρεώνει όλους –ακόμη και αν η περίπτωσή του δεν τους ταιριάζει - να τον σεβαστούν. Και πως η φήμη ενός Προμηθέα του λαϊκού τραγουδιού δεν τον συνοδεύει άδικα. Ο αμείλικτος Χρόνος, που σαρώνει όλους τους ανθρώπινους θρύλους, όπως ο θυμωμένος Βοϊδομάτης τις κροκάλες που στοιβάζονται στον βυθό του, επιφύλαξε γι’ αυτή τη φλογισμένη –με το βραχνό, μα στίλβον φως βασανισμένη ψυχή – φωνή τον ταπεινό μα ανεξίτηλο θρόνο του Δασκάλου της ρεμπέτικης εποποιίας. «Σ’ αυτόν πατήσανε όλοι» πίστευε ο αγαπημένος του μαθητής Μπιθικώτσης. Για να βρει μια θέση η τιμή της Τέχνης του δίπλα σ’ εκείνες των Δημιουργών που ενδυναμώνουν την ευψυχία του Γένους και χτίζουν το πάνθεον της νεοελληνικής μυθολογίας, αλλά και ευρύτερα της ιστορίας μας, όπως ο Μακρυγιάννης, ο Θεόφιλος, ο Χαλεπάς… Μα πέραν αυτών, ονομάτων που δεν σημειώνουμε και εκδοχών που δεν τολμάμε συχνά να διατυπώσουμε και για το ρίσκο του πράγματος και για να μην αδικήσουμε μοιραία κάποιους που τυχαίνει να λησμονήσουμε, σημασία έχει η έντονη και διαχρονική αίσθηση: Ο Μάρκος σε καίει. Οι άλλοι, όπως παραδείγματος χάρη, σε άλλη συχνότητα ο Χατζηχρήστος, ο Μπαγιαντέρας, ο Παπαϊωάννου –και ασφαλώς ο Άκης Πάνου, πιο στενός συγγενής απ’ όλους, παλιότερους και νεότερους με τον Μάρκο - μπορεί να σε καίνε, αλλά παρόλο που σε καίνε όσο κι αν σε καίνε, κάποια στιγμή, σαν ανακουφιστική ανάπαυλα, σε δροσίζουν. Ο Μάρκος πάντοτε σε καίει.

Τον Μάνο Ελευθερίου ( 1938, Σύρος)  ως στιχουργό τον γνωρίζουν πολλοί, ως ποιητή και πεζογράφο μάλλον θα τον γνωρίζουν λιγότεροι. Το τελευταίο βιβλίο του κυκλοφόρησε το 2013 με τίτλο "ΜΑΥΡΑ ΜΑΤΙΑ, ο Μάρκος Βαμβακάρης και η Συριανή κοινωνία στα χρόνια 1905 -1920". Σ'αυτό το βιβλίο ο Ελευθερίου συμπεριέλαβε και ένα άρθρο του Θωμά Κοροβίνη (1953, Θεσ/νικη, εκπαιδευτικός, τραγουδοποιός, συγγραφέας) για τον Μάρκο Βαμβακάρη. Αυτό το άρθρο αρέσει στην Καίτη Καλαϊτζή.

Η Ταβέρνα

Μπήκαν στο ξενοδοχείο "Πατρίς" που ήταν εκεί κοντά και το βρήκαν στο δρόμο τους. Δεν είχε σημασία το δωμάτιο, δεν είχε σημασία το κρεββάτι, δεν είχαν σημασία τα σεντόνια, δεν είχε σημασία τίποτα. Μόνο το κορμί του ενός και το κορμί τυ άλλου. Και το μυαλό του ενός γεμάτο από τις εικόνες του άλλου. Και οι αισθήσεις τους γεμάτες από τα ερεθίσματα του άλλου. Μόνο οι δυό τους και κανείς τρίτος, άνθρωπος ή ιδέα, ανάμεσά τους.

Ούτε Χρυσή Αυγή και Στόχος, ούτε ΚΚΕ και Ριζοσπάστης, ούτε Μάρξ ή Λένιν, ούτε Νίτσε ή Βάγκνερ, κανείς άλλος δεν ήταν εκεί παρά μόνο οι δύο τους. Μόνο τα λόγια τα ερωτικά, τ'αγγίγματα, τα φιλιά, τα σώματά τους. Χωρίς τους φίλους τους δικηγόρους ή τους δικαστές, χωρίς εγκλήματα και τιμωρίες.

Μόνοι έξω από την κοινωνία, τον χώρο και τον χρόνο.

Έζησαν τον έρωτα μέχρι το πρωί, ώσπου τα δύο σώματα κουράστηκαν και δεν είχαν τίποτα άλλο να δώσουν. Και τότε, αντί για το συνηθισμένο κενό, ο Στράτος ένιωσε πως είχε δίπλα του έναν άγγελο. Όχι ένα σώμα χρησιμοποιημένο και άδειο από την ένταση και τον πόθο, αλλά ένα σώμα που ήθελε ακόμα να το κρατάει αγκαλιά και να το γεύεται, να το μυρίζει και να το νιώθει. Ήταν ένα πρωτόγνωρο συναίσθημα γι'αυτόν και τον έκανε να νιώσει ευεξία. Κι εκείνη τον είδε δίπλα της το πρωί και κατάλαβε τι σήμαινε η λέξη έρωτας στα ποιήματα που διάβαζε και στα βιβλία που προσπαθούσαν να τον περιγράψουν με χίλιες λέξεις. Δεν θα χρειαζόταν πια κανέναν συγγραφέα ή ποιητή και καμία φιλενάδα ή γυναικεία στήλη για να της εξηγήσουν τι είναι ο έρωτας. Ήταν αυτό που είχε νιώσει εκείνη ολόκληρο το βράδυ, ήταν οι αμέτρητες δονήσεις του κορμιού της, ήταν η ατελείωτη θάλασσα στην οποία είχε κολυμπήσει, ήταν το συναίσθημα της πληρότητας που την κατέκλυζε.

Το απόσπασμα αυτό είναι από το ανέκδοτο βιβλίο του Γιώργου Τσιρίδη

με τίτλο "ΣΤΑ ΑΚΡΑ" ( Η χρυσαυγίτισα κι ο κνίτης) και πιο συγκεκριμένα από το κεφάλαιο με τίτλο "Η ταβέρνα". Αρέσει στον Οδυσσέα, ο οποίος και μας το έστειλε.

Χρώματα κι αρώματα

·                                 Το μπλε, το δεξιά του ουρανού. Το μπλε του νου. Που παρεμβάλλεται ανάμεσα σε μένα και στο άπειρο. Που με εμποδίζει να δω μες στο φως το μηδέν μου, το ελάχιστο του κόσμου μου στο όλο. Που μπαίνει σύνορο και παραβάν και παραπέτασμα στη Γη και στη γειτονιά του σύμπαντος. Που παριστάνει το καταφύγιο στους νεκρούς μου. Που είναι οι τοίχοι στα ανάκτορα του παντοκράτορα, του πιο ψεύτη βασιλιά, του πιο ανίκητου. Που βάφει σημαίες εθνικές και κομματικές σημαίες και σωβρακοφανέλες.

Το γαλάζιο αυτό το χαρίζω. Ήθελα τον ουρανό μου διάφανο. Και τη θάλασσα χωρίς μανδύα. Ήθελα απ' τον αφρό να βλέπω τον κοχλία στο βυθό. Και πριν τον βάλω στ' αυτί, να ξέρω τα μυστικά της θάλασσας και του σύμπαντος που θα καθρεφτίζεται στα ολόγυμνα νερά της.

Το κοκκινόχωμα. Αυτό το χώμα είναι μόνο δικό μας, ποιητή. Οι άλλοι να μην πατούν στις σκόνες, να μην πατούνε τα χαλίκια. Είναι δικά μας. Μην λεκιαστεί ο πολιτισμός που δεν κλείδωσαν στα σπίτια τους. Να πατούν τον πλαστικό χλοοτάπητα που παριστάνει το γκαζόν. Να ξεπλένονται σε τζακούζι. Να κοιμούνται σε μεζονέτες με όλα τα κομφόρ. Και να βουτούν στις μπανιέρες τις μεγάλες, με το μπλε πλακάκι και το 2.10μ βάθος για τα μπάνια τους. Να βγαίνουν και να μυρίζουνε χλώριο αντί αρμύρα. Κι εμείς θα γλείφουμε ο ένας τον άλλο με τον ιδρώτα από την πεζοπορία, το αίμα από την αμυχή στα βράχια, τις πληγές της ομορφιάς που ρέει ο κόσμος κι ο έρωτας. Που είναι κόκκινος κι αυτός. Δικός μας. Δικός μας και του κόσμου όλου.

Το πηχτό και θερμό κίτρινο που απλώνεται σα στάχυ στο χνούδι των γυμνών κορμιών των παραδομένων στη ζέστη του καλοκαιριού. Το κροκί, του ωοτόκου έρωτα, των ωοθηκών της που σπιθίζουν την ύπαρξη. Του ήλιου της μεσημεριάτικης καύλας. Το κίτρινο του Τύπου, της μόνης πορνογραφίας. Το κίτρινο του μίσους, ναι, για όποια τσόντα παρεμβάλλεται ανάμεσα σε μας και τη ζωή μας. Πορνό δεν είναι η ώρα που μας θερίζει ο έρωτας στο βαθύ κίτρινο του δωματίου. Πορνό είναι η ανοιχτή τηλεόραση που ο βόμβος της δε σέβεται τις μέλισσες και τα τζιτζίκια και τ' αρρωστιάρικο κίτρινο, της χολέρας της που ξερνάει στα σπίτια μας. Αλλά που δε θα φτάσει ποτέ ως την κάμαρά μας. Εκεί που γίνεται η συγκομιδή του χρυσαφιού μας.

Το δαιμονοποιημένο μαύρο. Το μαύρο μου γατί που κάπου ή κάποτε θά 'φτυναν στον κόρφο τους στο πέρασμά του. Το μαύρο στερέωμα που μοιάζει να ξορκίζουν πυροτεχνήματα στην Πάρο και στην Ανδαλουσία, της Παναγίας, τον Αύγουστο. Το μαύρο ρούχο απλωμένο στις ταράτσες ανάμεσα σε δρόμους της επαρχίας που ανεμίζει πένθος. Η μαύρη σημαία στους δρόμους της διαμαρτυρίας. Η μαύρη σημαία στην κατάληψη. Το πρώτο φως πίσω απ' τα μόλις κλεισμένα βλέφαρα: το μαύρο φως. Το μαύρο, ο τόπος που σμίγουν όλα τα χρώματα. To μαύρο της πρώτης, της μόνης μας πατρίδας: της Μήτρας. Το μαύρο εγώ το θέλω. Χωρίς ό,τι του φόρτωσαν σκοτεινό. Το θέλω όπως αληθινά είναι: μαύρο.

Κι όταν πεθάνουμε, μη μας στερήσετε το μωβ. Μόνο που δε ξέρουμε από κορδέλες. Τις πετάξαμε απ' τα κεφαλιά μας νωρίς. Και τα δώρα που μας χαρίστηκαν δεν ήταν όλα με αμπαλάζ. (Κάποια ήταν τυλιγμένα ακόμη και σε φτήνια ανθρώπινη). Να μη μας στερήσετε το μωβ, που είναι του ουρανού και του αίματος ,της σκεπης πάνω απ' τα κεφάλια μας και του ιστού που μας θρέφει. Αλλά να μυρίζει θυμάρι. Οπωσδήποτε.

Το απόσπασμα αυτό είναι από το βιβλίο της Niemands Rose " Τα φώτα στο βάθος", εκδόσεις Απόπειρα, 2013. Αρέσει στην Τατιάνα Τύρου.

Που ήσασταν όλοι

Πράγματι, ήταν λες και μια σειρά από μαγικούς και μυστικούς μηχανισμούς, που για πάνω από δύο δεκαετίες μας επέτρεπαν να βρίσκουμε καθαρά σλιπάκια και κάλτσες στα συρτάρια, πουκάμισα σιδερωμένα στην ντουλάπα, φαγώσιμα στο ψυγείο, πιάτα ζεστά στο τραπέζι ακόμα και σε ώρες παράταιρες, ήταν λοιπόν σαν να είχαν ξαφνικά πάθει εμπλοκή. Και πρέπει να ήταν, μεταξύ άλλων, οι ίδιοι μηχανισμοί με αυτούς που καθόριζαν το πλύσιμο των πιάτων και το άπλωμα των ρούχων, την ανάγκη να τραφούν με νερό τα φυτά στο μπαλκόνι, την εβδομαδιαία εξαφάνιση από έπιπλα και περβάζια. Και δεν ήταν μόνο αυτά που συνειδητοποιήσαμε εξ αιτίας της αναχώρησης της μαμάς στο Βερολίνο. Έπρεπε να ανακαλύψουμε που φύλαγε η μαμά ακόμα και τα είδη πρώτης ανάγκης. Έπρεπε να ασχοληθούμε τα απορρυπαντικά, να εντοπίσουμε πράγματα του σπιτιού μας μοιρασμένα εδώ κι εκεί: ένα σακάκι στο καθαριστήριο, ένα σπασμένο γυαλί στον κορνιζά. Ακόμα και το να πάμε για ψώνια έμοιαζε με καθημερινό πρόβλημα, έτσι όπως προσπαθούσαμε να ανατρέξουμε στις προσφορές εκείνες που εκείνη εμπιστευόταν, το γάλα της τάδε εταιρείας με τη συλλογή πόντων – εμπειρία χρόνων στην κουλτούρα της εξοικονόμησης.

…………………………………………….....................................................................................

Παντού υπήρχαν άνθρωποι ερωτευμένοι. Όταν ήθελαν, τα πράγματα μπορούσαν να πάνε άσχημα. Μπορούσε να πέσει πολύ βροχή, μπορούσε να είναι Δευτέρα ή η πρώτη μέρα δουλειάς μετά από τις διακοπές. Μπορούσε να αυξηθεί ο πληθωρισμός, το δημόσιο χρέος, ο δείκτης ανεργίας, να υπάρχουν φρακαρίσματα στους δρόμους η γνωστή κόλαση της κίνησης, αντικυβερνητικές διαδηλώσεις – και μακριά ακόμα ένας καμικάζι που τιναζόταν στον αέρα σε ένα μέρος γεμάτο σκόνη και στην καρδιά μιας μεγάλης πόλης.

Μπορούσε, μέσα σε ένα 24ωρο,να συμβούν όλα αυτά και άλλα πολλά. Και όμως – ολόγυρα, παντού – υπήρχαν ερωτευμένοι. Στους δρόμους της πόλης, στους διαδρόμους των κτιρίων, στα λεωφορεία και στο μετρό, στις κινητές σκάλες, στα γραφεία, στις αυλές των σχολείων, συνέχιζαν να ξεφυτρώνουν ανθρώπινα όντα που, δύο , δύο, κρατιόντουσαν από το χέρι και φιλιόντουσαν. Ήταν σαν εκτεταμένη εισβολή, ειρηνική και ατέλειωτη.

Κι όμως συνέβαινε, τις μέρες κακής διάθεσης, να την παρατηρείς σαν να ήταν κάτι άδικο.

………………………………………………………………………………………………………………

Μερικές φορές ερχόταν ξαφνικά το βράδυ, όπως έρχεται αναπάντεχα ένας άνεμος ή ένας σεισμός. Όλα τα βιβλία ανοιχτά πάνω στο γραφείο αλλά το κεφάλι άδειο. Να αποκοιμήθηκα; Στο παλιό Νόκια 3310 δεν υπάρχει τίποτα. Πέφτοντας ανάσκελα στο κρεβάτι κλείνουν τα μάτια, και για ένα ή δύο λεπτά σου έρχεται να αγκαλιάσεις τον εαυτό σου για να νοιώσεις τι θα έκανε στον εαυτό σου ένα ερωτευμένο κορμί.

Τα αποσπάσματα αυτά είναι από το βιβλίο «Που ήσασταν όλοι» του Ιταλού Πάολο Ντι Πάολο, 1983.  Κυκλοφόρησε το 2013 από τις εκδόσεις Ίκαρος, σε μετάφραση του Ανταίου Χρυσοστομίδη. Αρέσουν στον Κώστα Ρούντο.