Ο Ματ Ντέιμον ενσαρκώνει έναν «Οδυσσέα» πολυσύνθετο (πέρα από πολυμήχανο) και αντιφατικό, όμως στον πυρήνα της αφήγησης εξακολουθούν να βρίσκονται η απουσία, η οικογένεια και η βαθιά επιθυμία να ξαναβρεί όσα έχασε. Στην αναμέτρησή του με το ομηρικό έπος ο Νόλαν επικεντρώθηκε και σε μια ακόμη καθολική αρχαιοελληνική έννοια: στη ξενία, τον ιερό νόμο της φιλοξενίας. «Οταν εγκαταλείπεις το σπίτι σου, εξαρτάσαι από την καλοσύνη των ξένων», ανέφερε σχετικά ο καταξιωμένος σκηνοθέτης, συνομιλώντας με την Αριάνα Φινός της ιταλικής La Repubblica. Πρόκειται για ένα θέμα που αγγίζει και τις αντιπαραθέσεις που ξέσπασαν γύρω από την ταινία, η οποία βρέθηκε στο στόχαστρο επιθέσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης -με τη συμβολή και του Ελον Μασκ- κυρίως εξαιτίας της επιλογής της μαύρης Λουπίτα Νιόνγκο για τον ρόλο της Ωραίας Ελένης (καθώς και της αδελφής της Κλυταιμνήστρας). 

Σε αποκλειστική συνέντευξη που παραχώρησε στην ιταλική εφημερίδα, περί τις τρεις εβδομάδες πριν η «Οδύσσεια» αρχίσει να προβάλλεται στους κινηματογράφους όλου του κόσμου (στα μέσα του Ιουλίου) ο Κρίστοφερ Νόλαν τοποθετήθηκε επίσης, αν και εμμέσως, σχετικά με τις φιλολογικές ενστάσεις καθώς και τις πιο αμφιλεγόμενες επιλογές της υπερπαραγωγής του -από τις μυκηναϊκές πανοπλίες α λα Batman, όπως γράφτηκε, έως τους ηθοποιούς που μιλούν υπερβολικά… αμερικανικά την αγγλική γλώσσα.

Ο 56χρονος (την ερχόμενη 30η Ιουλίου) σκηνοθέτης θυμάται ακόμα τον πεντάχρονο εαυτό του να παρακολουθεί μια θεατρική διασκευή της «Οδύσσειας» στο σχολείο από μαθητές και μαθήτριες μεγαλύτερης ηλικίας: «υπήρχε ο Δούρειος Ιππος, αλλά και οι Σειρήνες, με τον Οδυσσέα δεμένο στο κατάρτι να αντιστέκεται στο τραγούδι τους. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια ιστορία με την οποία μεγαλώνουμε όλοι μας, γνωρίζοντας αποσπασματικά ορισμένες από τις πιο διάσημες σκηνές της», είπε ο Νόλαν. «Οταν όμως επέστρεψα στο ποίημα και το διάβασα ολόκληρο, όπως γράφτηκε αρχικά, έμεινα έκπληκτος. Είναι πολύ διαφορετικό από ό,τι θυμόμαστε. Από τις είκοσι τέσσερις ραψωδίες του έπους, μόνο ένα μικρό μέρος αφορά πραγματικά το ταξίδι του Οδυσσέα. Το μεγαλύτερο τμήμα της υπόθεσης εκτυλίσσεται στην Ιθάκη και επικεντρώνεται σε όσα συμβαίνουν εκεί κατά τη διάρκεια της εικοσαετούς απουσίας του. Συνειδητοποίησα ότι πολλά από όσα θεωρούσα πως θυμόμουν, υπάρχουν πράγματι μέσα στο κείμενο, αλλά με διαφορετική μορφή και για διαφορετικούς λόγους από εκείνους που είχα κατά νου».

«Τι μάθατε για την ανθρώπινη φύση -και για τον εαυτό σας- από αυτό το μεγάλο σας ταξίδι στο ποίημα;», τον ρώτησε στη συνέχεια η ιταλίδα δημοσιογράφος. «Ενα από τα πρώτα πράγματα που σε εντυπωσιάζουν είναι το πόσο λίγα έχουν αλλάξει έκτοτε. Διαβάζοντας την “Οδύσσεια” αισθάνεσαι συνδεδεμένος με έναν κόσμο που υπήρξε πριν από χιλιάδες χρόνια. Για αυτό και θέλησα να αφηγηθώ την ιστορία με τρόπο προσιτό στο σημερινό κοινό. Οσο περισσότερο εξερευνούσα την Εποχή του Χαλκού, τόσο περισσότερο προσπαθούσα να δω τον κόσμο μέσα από τα μάτια των ανθρώπων εκείνης της εποχής. Με γοήτευσε η ιδέα ότι οι θεοί βρίσκονταν παντού: στη βροντή, στον άνεμο, στην παλίρροια, σε μια καλή σοδειά. Σε έναν κόσμο χωρίς επιστημονικές εξηγήσεις, τα πάντα έμοιαζαν με εκδηλώσεις του θείου», απάντησε ο βρετανός και αμερικανός (από την πλευρά της μητέρας του) σκηνοθέτης.

O Κρίστοφερ Νόλαν σε συζήτηση για την πολυαναμενόμενη «Οδύσσεια», στο Λας Βέγκας τον περασμένο Απρίλιο (Photo by Gabe Ginsberg/WireImage) «Μου φάνηκε εξαιρετικά ισχυρή η ιδέα ανθρώπων που ταξιδεύουν στη θάλασσα, βασιζόμενοι μόνο στην παρατήρηση και στη συσσωρευμένη σοφία του πολιτισμού τους, νιώθοντας ότι βρίσκονται στα χέρια των θεών.

Μία από τις κεντρικές έννοιες της ταινίας είναι η ξενία, ο “νόμος του Δία”, σύμφωνα με τον οποίο όταν εγκαταλείπεις το σπίτι σου, εξαρτάσαι από την καλοσύνη των ξένων. Σε έναν κόσμο χωρίς χρήμα, τηλέφωνα ή πιστωτικές κάρτες, κάθε ταξίδι εξαρτόταν από την φιλοξενία των άλλων. Για αυτό και ο ξένος έπρεπε να γίνεται σεβαστός· θα μπορούσε να είναι ένας θεός μεταμφιεσμένος που περπατούσε μεταξύ των ανθρώπων. Είναι μια ισχυρή ιδέα που εξακολουθεί να μας αφορά ακόμα και σήμερα. Οσο περισσότερο δούλευα πάνω στην ταινία, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούσα ότι, από αυτή την άποψη, τίποτα δεν έχει αλλάξει: εξακολουθούμε να εξαρτόμαστε από τον τρόπο με τον οποίο φερόμαστε ο ένας στον άλλον».

Δεδομένου ότι ο Κρίστοφερ Νόλαν παραλίγο να σκηνοθετούσε και την «Τροία», σε σενάριο του Ντέιβιντ Μπένιοφ, ο οποίος άντλησε πολλά στοιχεία από την «Ιλιάδα» του Ομήρου, η Αριάνα Φινός θέλησε να μάθει ποιες είναι οι σημαντικότερες διαφορές -σύμφωνα, πάντα, με τον κορυφαίο σκηνοθέτη- μεταξύ των δύο ομηρικών ποιημάτων. «Μία από τις βασικές διαφορές ανάμεσα στα δύο έπη αφορά τον ρόλο των θεών και του υπερφυσικού. Η “Οδύσσεια” αγκαλιάζει πλήρως τον κόσμο του μύθου: τέρατα, φανταστικά πλάσματα, θεότητες. Διαφορετικό είναι και το αφηγηματικό είδος αυτό καθαυτό. Η Ιλιάδα είναι μια ιστορία πολεμιστών και πολέμου· η Οδύσσεια αφηγείται τις συνέπειες του πολέμου και την πορεία των επιζώντων του μέσα σε ένα μυθικό τοπίο που λειτουργεί διαρκώς ως αντανάκλαση της εσωτερικής τους κατάστασης. Πρόκειται ίσως για το σπουδαιότερο μυθολογικό τοπίο που έχει δημιουργηθεί ποτέ», παρατήρησε ο Κρίστοφερ Νόλαν.

«Αλλά αυτό που αγαπώ περισσότερο στην Οδύσσεια είναι ο νόστος, η επιστροφή στην πατρίδα. Πρόκειται για μια ιστορία απώλειας, αγάπης, εκδίκησης και συμφιλίωσης που βασίζεται σε αρχέγονα ζητήματα που εξακολουθούν να διατρέχουν τον κινηματογράφο. Πιστεύω ότι η σύγχρονη κινηματογραφική αφήγηση οφείλει περισσότερα στην “Οδύσσεια” παρά στην “Ιλιάδα”», πρόσθεσε.

Οσο για την κινηματογραφική απόδοση ενός μυθικού κόσμου, «είναι ένα παράδοξο ζήτημα», παραδέχτηκε ο Νόλαν. «Πραγματοποιήσαμε τεράστια έρευνα για την Εποχή του Χαλκού, όμως τα αρχαιολογικά τεκμήρια είναι συχνά αποσπασματικά και αφήνουν μεγάλα περιθώρια ερμηνείας. Για αυτό, όταν μιλώ για αυθεντικότητα, δεν αναφέρομαι τόσο στην προσπάθεια μιας απόλυτης ανασύνθεσης του παρελθόντος, όσο στη δημιουργία ενός κόσμου συνεκτικού και πειστικού.

Υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση: ακόμη και οι ακροατές του Ομήρου αντιμετώπιζαν τον Τρωικό Πόλεμο ως ένα μακρινό παρελθόν, ενδοξότερο από τη δική τους εποχή. Επιχειρήσαμε να βρούμε μια ισορροπία ανάμεσα στην αρχαιολογία, την ιστορική ερμηνεία και το μυθολογικό φαντασιακό.

Με συναρπάζει η ιδέα ότι μετά από την κατάρρευση της Εποχής του Χαλκού χάθηκαν ολόκληρα σώματα γνώσης –ακόμη και η γραφή. Πρόκειται για ένα αφηγηματικό μοτίβο που συναντάμε συχνά και στην επιστημονική φαντασία: ένας μεγάλος πολιτισμός καταρρέει και όλα πρέπει να ξαναχτιστούν από την αρχή. Στην πραγματικότητα δεν αφηγούμαστε την Ιστορία, αλλά έναν μύθο. Η πρόκληση ήταν να συνδυάσουμε τον μύθο με την ιστορική έρευνα, δημιουργώντας ένα σύμπαν συνεκτικό, απτό και κατανοητό, χωρίς να αποκλείουμε στοιχεία απολύτως φανταστικά».

Ερωτηθείς για την απήχηση που αναμένει να έχει η ταινία του, ο Κρίστοφερ Νόλαν εξήγησε πως «όταν διασκευάζεις ένα έργο με το οποίο το κοινό διατηρεί έναν τόσο ισχυρό δεσμό, πρέπει να έχεις το θάρρος να εστιάσεις σε αυτό που σε συγκινεί πραγματικά. Αυτό είναι ένα μάθημα που είχα ήδη πάρει από τον Batman. Δεν γίνεται να ξεκινήσεις από τις προσδοκίες των άλλων παρά μόνο από τη δική σου σχέση με το πρωτότυπο έργο. Εάν καταφέρεις να μεταδώσεις αυτό που αγαπάς στο όποιο έργο, το κοινό θα ανταποκριθεί σε αυτό το συναίσθημα, ακόμη κι αν η δική σου ερμηνεία δεν συμπίπτει με εκείνη που είχε στο μυαλό του. Μια διασκευή απαιτεί θάρρος, ειλικρίνεια και πάθος — όχι μια καθαρά διανοητική προσέγγιση». 

youtu.be/ ΟΔΥΣΣΕΙΑ (THE ODYSSEY) | OFFICIAL TRAILER  

Πηγή:protagon.gr

** Ο Κρίστοφερ Νόλαν εξήγησε τους λόγους για τους οποίους επέλεξε τον ράπερ Τράβις Σκοτ για τη νέα του ταινία «Η Οδύσσεια». Στο teaser trailer που κυκλοφόρησε, ο Τράβις Σκοτ εμφανίζεται να προειδοποιεί για τον επικείμενο πόλεμο της Τροίας, λέγοντας: «Ένας πόλεμος, ένας άνδρας, ένα τέχνασμα – ένα τέχνασμα για να γκρεμιστούν τα τείχη της Τροίας». Μιλώντας στο περιοδικό Time, ο Νόλαν αποκάλυψε το σκεπτικό πίσω από αυτή την απρόσμενη επιλογή: «Τον επέλεξα επειδή ήθελα να τιμήσω την ιδέα ότι αυτή η ιστορία παραδόθηκε ως προφορική ποίηση, κάτι που είναι ανάλογο με τη ραπ μουσική». Αυτή δεν είναι η πρώτη συνεργασία των δύο δημιουργών, καθώς ο Σκοτ είχε γράψει το τραγούδι «The Plan» για την ταινία «Tenet» του Νόλαν το 2020.

Σ.Δ. * lifo.gr/cinema/ Η ανακοίνωση των Village Cinemas γεμίζει χαρά τους Αθηναίους σινεφίλ που πρόκειται να αποκτήσουν τη δική τους αίθουσα IMAX  Τι είναι, όμως, η τεχνολογία IMAX και γιατί μέχρι πρότινος είχε μόνο η Θεσσαλονίκη πιστοποιημένη αίθουσα;