Ν.Γ. —ΣΟΦΙΑ, περιττό να το πω, και θα το πω, χαίρομαι ιδιαίτερα για τη συνάντησή μας αυτή. Μετά από χρόνια εκδοτικής σιωπής, εκκινώ, προβαίνοντας σε μια διαπίστωση που με οδήγησε η νέα ποιητική σας δημιουργία:

Συνεκτιμώντας το ποιητικό σας ιδίωμα, το οποίο ως αρετή, κάνει τη εμφάνιση του στο Φυτολόγιον, και που κατά τη γνώμη μου θεμελιώνεται στη νέα σας ποιητική δημιουργία, πλέον, “κρίνεσθε” για την κατάθεση μιας ιδιότυπης, καινοφανούς θα έλεγα ποιητικής εικονογλώσσας —σας χαρακτηρίζει ο ορισμός αυτός, στην οποία θα απέδιδα τον τίτλο-ορισμό, του “ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΥ ΕΚΛΕΚΤΙΚΟΥ ΕΡΜΗΤΙΣΜΟΥ”. Συμφωνείτε με τον ορισμό αυτόν; Πόσο κοντά νιώθετε ότι βρίσκεστε; Θα αποτολμούσατε έναν ορισμό-χαρακτηρισμό της ποιητικής σας ταυτότητας;

ΠΡΟΑΝΑΚΡΟΥΣΜΑ

ακούστε με καλά εσείς οι μουσικές

ντροπή σας 

πως επιτρέψατε σ'εκείνο το φρικτό τομάρι 

το άγος του Ακράγαντα τον Φάλαρι

να κλειδώνει τους εχθρούς του 

τρόπος του λέγειν τους εχθρούς του

θαρρείς και ήταν μ'αυτόν κανείς

ζωντανός και φίλος

σ'αυτήν τη φλύκταινα του μηδενός

της αποικίας το σκουπίδι

πως επιτρέψατε 

τον κάθε δύστυχο να σέρνει

και να τον ρίχνει στην κοιλιά 

ταύρου από μέταλλο που το πυράκτωνε 

φωτιά με το πολύ το μίσος του τυράννου; 

και σεις καλές μας μουσικές τι κάνατε; 

θα τρελαθώ δεν το χωράει ο νούς μου

από του ταύρου τα ρουθούνια

αντί κλαυθμός να βγαίνει μελωδία

τέτοια υποτέλεια λοιπόν;

μόνο και μόνο επειδή

στο ρύγχος του θηρίου 

εμφιλοχώρησε αυλός

πλαγίαυλος 

σουραύλι ή φλογέρα; 

ΜΟΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ

ΒΑΓΓΕΛΗ ΚΑΣΣΟΥ

Σ.Δ. Μουσικά περάσματα με μια προσπάθεια να ηχούν αντιδικτατορικά.

Την περίοδο της χούντας αυτοί οι πραξικοπηματίες άκουγαν μετά μανίας δημοτικά και μας ανάγκαζαν να τα ακούμε κι εμείς με το ζόρι μέσα από το μοναδικό σταθμό που υπήρχε, αυτό του κράτους. Εμείς όμως εκείνη την περίοδο, που μόλις είχαμε ξετσουνίσει, ακούγαμε μετά μανίας μόνο ξένα και όχι από του κράτους το σταθμό αλλά από τον αμερικάνικο της βάσης στη Γλυφάδα, ενώ κάποιοι λίγοι μεγάλοι επέμεναν να ακούν κρυφά Θεοδωράκη και πέρα από την ευχαρίστηση θεωρούσαν ότι ένας τρόπος αυτός να κάνουν αντίσταση. Οι υπόλοιποι, οι πολλοί, άκουγαν τα εν αφθονία άνοστα χαζά ελαφρολαϊκά από το κρατικό ραδιόφωνο και έδειχναν να τα φχαριστιούνται. Πάντως οι βαθιά λαϊκοί άνθρωποι φτωχοί της πόλης είχαν στο προσκέφαλό τους τα λαϊκά, ξέρετε Καζαντζίδη και λοιπών λαϊκών δυνάμεων. Τα δημοτικά πάντως μας ξεκούφαιναν κι ένας λόγος γιατί να μην ήταν το να μην φτάνουν στ'αυτιά μας οι κραυγές των βασανιστηρίων;

Με τον καιρό αρχίσαμε εμείς οι μικροί ν'ακούμε Σαββόπουλο που ήταν τα ξένα που ακούγαμε πριν αλλά με αίμα ελληνικό να κυλά στις φλέβες του και ήταν αυτός ο Σαλονικιός που λίγα χρόνια αργότερα ο στίχος του "...Ελλάδα, γλώσσα τυφλή στην γεωγραφία. Ελλάδα, οικόπεδο και αποικία..." φωτογράφιζε και την περίοδο της χούντας και το κακό ήταν πως τίποτα δεν έχει αλλάξει. 'Αλλοι πάλι διπλανοί μας εύρισκαν μία διέξοδο με τον υπόγειο μελοδραματισμό του Χατζή. Μετά ένα βράδυ εμφανίστηκε στην σκηνή του θεάτρου ο Μαρκόπουλος με τον Ξυλούρη, άλλη μεγάλη ποιητική δύναμη αυτοί, με ανέμους από το Λιβυκό πέλαγος όπως το λέγαμε τότε, και που από τα λίγα τους λόγω λογοκρισίας πιανόμαστε και νιώθαμε ελεύθεροι όταν το κάναμε πολύ, τόσο ώστε όταν βγαίναμε από τα θέατρα μας περίμεναν έξω τα πάνοπλα ΜΑΤ. Κι ένα άλλο βράδυ ξαφνικά άστραψε μια μέρα στους μυημένους όταν κύλησε μέσα τους και από καραμπόλα και μέσα σε εμάς τους μικρούς, το ατόφιο χρυσάφι του Μάνου Χατζιδάκι χυμένο στο Μεγάλο Ερωτικό του.

Και όσο περνούσε ο καιρός αναγκαζόντουσαν οι χουνταίοι να ξεσφίγουν τα λουριά και να γεμίζουν οι μπουάτ και οι δρόμοι στην Πλάκα και στα πέριξ και ο Θεοδωράκης ήταν πια σ'αυτά τα μέρη σχεδόν νόμιμος. Παρόλο που τα κλαρίνα και τα σουραύλια συνέχιζαν να ήταν πρώτη θέση πίστα στα ερτιζανά και ως υπεύθυνη δήλωση το με ποιους είσαι, πλήθαιναν μέρα με την μέρα ακόμα κι αυτοί που πριν φοβόντουσαν και την σκιά τους. Κάπως έτσι ακούστηκαν συνθήματα στην ταράτσα της Νομικής και λίγους μήνες μετά στο Πολυτεχνείο ξεκίνησε η κατάληψη, όμως σην αρχή, από λίγους ακροαριστερούς, κατάληψη που την χαρακτήρισε η ηγεσία της αριστεράς προβοκάτσια. Τα απλά όμως μέλη της που ζούσαν την κατάσταση από κοντά και βλέποντας ότι πλήθαινε συνεχώς ο νεαρόκοσμος μέσα κι έξω του Πολυτεχνείου παράκουσαν τους μεγάλους. και άρον άρον τσουπ κι αυτοί τρύπωσαν στην κατάληψή του. Τότε ήταν τότε που ένιωσα μια πρωτόγνωρη χαρά ιδιαίτερα όταν φώναξα μαζί με χιλιάδες άγνωστούς μου Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία. Πολλά αγωνιστικά τραγούδια, πολλά συνθήματα κι ένα σεβαστό πλήθος φοιτητών και μαθητών κατά βάση, που έφτιαξε μια πρωτόγνωρη και πανέμορφη ατμόσφαιρα για μας εκείνες τις τρεις ξεχωριστές μέρες. Μετά οι τύραννοι έκαναν αυτό που τους χαρακτηρίζει πάντα, κατέβασαν δηλαδή τα τανκς που έφεραν τους πρώτους νεκρούς μας. Στο δια ταύτα μέσα πάλι τα κεφάλια και τι να μας κάνουν τα ξεσηκωτικά τραγούδια όταν ο τρόμος είχε φωλιάσει στις καρδιές μας. Μέσα, έως ότου έγινε το μεγάλο κακό στην Κύπρο.

Και λες ότι παραφυλούσε κάποια πολύ κακιά στιγμή τους Κύπριους εξ αιτίας των χουνταίων. Αναγκάστηκαν λοιπόν, οι χουνταίοι με τον στρατό τους διαλυμένο και τους Τούρκους να προελαύνουν στην μεγαλόνησο να παραδοθούν στις κεντροδεξιές πολιτικές δυνάμεις στις οποίες ηγείτο ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και κάπως έτσι, σχετικά ομαλά, ξεκίνησε η μεταπολίτευση που για κάποια χρόνια σε όλο και πιο δημοκρατική την μετασχημάτιζαν τα κόμματα. Άραγε δείχνει κάτι το ότι ακόμα δεν έχουμε συμφωνήσει αν τέλεωσε αυτή η αγαπημένη όλων μεταπολίτευση;

Μετά από λίγα χρόνια ο κόσμος άρχισε να αγαπάει πάλι τα πατρογονικά του κλαρίνα με τα νταούλια και τα βιολιά κι αυτό φάνηκε σαν να ήταν μια νέα αρχή. Και όπως σε κάθε νέα αρχή έχει σημασία το αν καταλαβαίνουμε τα λάθη που κάναμε πριν όπως και το γιατί. Και το αμέσως μετά, όταν πια άρχισαν να κυκλοφορούν εκτός από Θεοδωράκη και Σία κι άλλα ελαφρολαϊκά εξωστρεφή που συνέχισαν να κάνουν θραύση, παραπλεύρως μαζί με τα κλασσικά εμφανίστηκαν και κάποια νέα είδη και από τη Δύση, αλλά τώρα κι από την Ανατολή, και ήταν ένα προμήνυμα σαν να έφτασε ο καιρός που η πλειονότητα ήθελε να αλλάξει δημοκρατικά τον κόσμο και την χώρα και το κάθε χωριό και ακόμα πιο μετά όταν νέες μουσικές δυνάμεις έκαναν παιχνίδι στο μεταίχμιο του μέσα και του έξω, φτου κι απ'την αρχή να τα ξαναλλάξει όλα, κ.ο.κ. Κάποια μέρα βλέποντας γύρω μου αναρωτήθηκα αν θα' ναι καλύτερα για όλους σε κάθε αλλαγή να προσπαθεί η πλειονότητα να αλλάζει μαζί και τον εαυτό της. Διαφορετικά καλοί μου, αυτό που έμαθα από τη ζωή, ήταν, το χέσα μέσα Πολυχρόνη που δεν γίναμε ευζώνοι....

Να πω κι ένα τελευταίο. Ακόμα δεν έχω καταλήξει αν ήταν καλό και σωστό για τον κόσμο και για την χώρα, που αυτό το πλήθος της πρώτης απίστευτα μεγάλης διαδήλωσης για το Πολυτεχνείο, την μετέτρεψε εκ των πραγμάτων σε κολυμβήθρα του Σιλωάμ για τις πολιτικές του αμαρτίες στην μαύρη τρύπα της χουντικής επταετίας, τότε που σχεδόν όλοι φαινόταν ότι είχαν πέσει μέσα της.

Ο τίτλος του εν λόγω ποίηματος, που μας έδωσε αφορμή να γυρίσουμε στα παλιά, για όσους δεν τον πρόσεξαν, είναι ΠΡΟΑΝΑΚΡΟΥΣΜΑ