Η Πιάτσα είναι χώρος , είναι χρόνος, είναι παράδοση ηθών και εθίμων, είναι καθημερινή πράξη και ζωή, είναι πολιτισμός ολόκληρος.

Σα χώρος έχει από παράδοση τον ομφαλό του στην Αγορά, που ήταν επί αιώνες το κέντρο της Ελληνικής πόλης και που είναι ακόμα το κέντρο πολλών Ελληνικών πόλεων. Από εκεί διακλαδώνεται κι εξαπλώνεται μέσα στην πόλη και στην ύπαιθρο μέσω των μαγαζιών κι όλων των άλλων χώρων όπου γίνονται πράξεις σχετικές με αγοροπωλησία, με αλισβερίσι, με άλλα λόγια όπου γίνεται «νταραβέρι», ανταλλαγή.

Το αλισβερίσι, το «πάρε δώσε», δεν είναι μόνο ανταλλαγή προϊόντων με χρήματα. Είναι μία ολόκληρη ψυχοσύνθεση που δημιούργησε μέσα στους αιώνες η παράδοση της ανταλλαγής. Είναι η ψυχοσύνθεση της «συνδιαλλαγής» και του «συνδυασμού» που χωρίς αυτήν η ανταλλαγή δεν γίνεται σωστά και μένει μάταιη, δίχως αποτέλεσμα και ικανοποίηση εκεινού που δίνει κι εκεινού που παίρνει.

Το αλισβερίσι έχει τις ρίζες του στην πανάρχαια πρακτική και φιλοσοφία της διαλεκτικής. Σημαίνει το να παίρνει κανείς, μαζί με το αντικείμενο που πήρε και την ιδέα που κλείνει μέσα του το αντικείμενο, το προϊόν. Δηλαδή την ανάγκη που το δημιούργησε. Και παίρνοντας αυτήν την ιδέα, αυτός που την πήρε αλλάζει. Γίνεται πιο σύνθετος άνθρωπος. Το αλισβερίσι σημαίνει ακόμα να ανακαλύπτεις σχέσεις ανάμεσα στα πιο άσχετα πράγματα και μέσα από το ύψιστο αυτό παιχνίδι του ανθρώπινου μυαλού να φτιάχνεις, να κατασκευάζεις νοήματα και ιδέες και αντικείμενα πιο σύνθετα, πιο πλούσια.

Το αλισβερίσι είναι ψυχοσύνθεση και τρόπος ζωής που δεν υπάρχει παντού, αλλά μόνο σε κάποιες χώρες γύρω από την δική μας, εκεί όπου το Παζάρι, η Αγορά στάθηκε στο κέντρο της πόλης για μεγάλο διάστημα κι έφτιαξε παράδοση και ιδιαίτερη θεώρηση του κόσμου. Στις δυτικοευρωπαϊκές χώρες επι παραδείγματι, κυριαρχούν τα εμπορικά και επαγγελματικά κυκλώματα, που το καθένα τους έχει τη δική του εξειδικευμένη παράδοση και δεοντολογία. Δεν υπάρχει όπως στις χώρες της Α. Μεσογείου και στα Βαλκάνια ένα κεντρικό κύκλωμα παραγωγής κι ανταλλαγής που να επηρεάζει την πλειοψηφία του λαού και να κανονίζει, πέρα από κάθε μορφωτικό και κρατικό κατεστημένο, τα λαϊκά ήθη και έθιμα. Οι αυταρχικές κυβερνήσεις πάντοτε προσπαθούσαν να σπάσουν την ενότητα παραγωγής ανταλλαγής με νόμους που ευνοούσαν εμπόρους και τράπεζες κι έτσι προέκυπτε ένας ξενόφερτος ακίνητος πολιτισμός.

Ο πολιτισμός της Πιάτσας όταν λειτουργεί ελεύθερα είναι και …»συσσωρευτικός». Δεν κάνει εκλεκτικές διακρίσεις ανάμεσα στις φυλές, στα φύλα και στις θρησκείες, ανάμεσα στο χρώμα στην καταγωγή ή στην τάξη των ατόμων, ανάμεσα στους θεσμούς και στα οποιαδήποτε στοιχεία πολιτισμού. Τα δέχεται όλα και τα αποθηκεύει στην παράδοσή του, χρησιμοποιώντας βέβαια περισσότερο εκείνα που στην εκάστοτε ιστορική περίοδο βοηθάνε πιο πολύ το αλισβερίσι.

Όταν οι άνθρωποι της πιάτσας βρίσκονται στον χώρο της ανταλλαγής, τότε προσαρμόζονται, συμμορφώνονται, γίνονται πιο διαλλακτικοί, κοιτάν να βρούνε αυτά που τους φέρνουν πιο κοντά στους άλλους, παύουν να επιζητάνε μόνο την προσωπική τους δικαίωση, ακούνε και τους άλλους, και τους δέχονται, χωρίς βέβαια ν’απαρνηθούνε τον ιδιαίτερο πολιτισμό της καταγωγής τους. Έτσι το θέλει το αλισβερίσι και χωρίς αυτήν την συμπεριφορά η Πιάτσα δεν στέκεται.

Στη νεώτερη Ελλάδα μια κρατική εξουσία που από τη γέννησή της συμμορφώθηκε με δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα κι άρχισε να πολεμάει την Αγορά με ξένους νόμους και με ξένη μόρφωση, προσπαθώντας να ξεχωρίσει την παραγωγή από την ανταλλαγή, προσπαθώντας να περιορίσει με τη βία την Αγορά στο περιθώριο της κοινωνικής ζωής για να μπορεί να ανακατεύεται αυθαίρετα και να κατευθύνει άμεσα την παραγωγή και το εμπόριο. Για μεγάλα διαστήματα το κατάφερνε. Όμως αυτή η διαπάλη της εξουσίας με την Αγορά είναι αμφίρροπη, μάχη που δεν έχει τελειωμό κι έτσι αενάως θα συνεχίζεται.

Το απόσμασμα αυτό είναι από το βιβλίο "Η Πιάτσα", που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κάκτος το 1980. Συγγραφέας του είναι ο ερευνητής Εμμανουήλ- Ευάγγελος Παπαζαχαρίου ( 1938 - ). Το κείμενο αυτό αρέσει στον Γιώργο Πανταζόπουλο, ο οποίος και μας το έστειλε.