Τον έμαθα, αν θυμάμαι καλά, στις αρχές της δεκαετίας του '80 όταν διάβασα το βιβλίου του " Ελληνική τραγωδία  - Από τον απελευθέρωση έως τους Συνταγματάρχες" (ξανακυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη πριν μερικά χρόνια). Και τότε το είπα και σήμερα το ξαναλέω, πρόκειται για ένα βιβλίο που όχι μόνο έσπειρε σπόρους μέσα στον αδαή, αλλά και ότι άνθισαν από τον ήλιο της σκεπτόμενης αριστεράς με όρους σύγχρονους. Έμαθα λοιπόν απ'αυτό το βιβλίο τα γεγονότα της περιόδου και τις ρίζες τους. Γεγονότα που ανέδειξε ως σημαντικά όπως και τα πρόσωπα που τα διαμόρφωσαν. Πρόσωπα και ομάδες που με τις ιδέες τους, τη στάση τους και τη δράση τους στα κινήματα και τα κόμματα που εντάχθηκαν, με τα συν τους, τα πλην τους, με τις αντιφάσεις τους και τις υπερβάσεις τους εξέφρασαν αυτήν την περίοδο. Έμαθα τα σημαντικά διακυβεύματα αυτής της αντιδραστικής βασιλευόμενης περιόδου, να όπως, οι ανισότητες, οι πολιτικοί αγώνες, η υπεράσπιση της δημοκρατίας όπως και για τις ανάγκες και τις επιθυμίες αυτών που άλλαζαν το πολιτισμικό περιβάλλον μέσα από τις σχέσεις τους.

Αλλα και κάτι πιο σημαντικό και πιο ουσιαστικό από την εξιστόρηση, κάτι περισσότερο από τον τρόπο που μαθαίναμε την ιστορία στο σχολείο και στις κομματικές οργανώσεις της αριστεράς που είχα μπλέξει εκείνα τα χρόνια. Έμαθα πως παίζει κι αυτό που λέμε ερμηνεία, εξήγηση και μάλιστα από αυτές που αφήνουν ανοιχτά παράθυρα για αναθεωρήσεις και εμπλουτισμούς. Μιλάμε δηλαδή για τα πως και τα γιατί, το από ποιες δυνάμεις και μέσα από ποιες συγκρούσεις διαμορφώνεται γενικά η ιστορία και ειδικά εκείνων των χρόνων. Κι όλα αυτά όχι με εκείνη τη ξύλινη γλώσσα και τις τυποποιημένες εξηγήσεις που είχαν πάρει το πάνω χέρι στους χώρους που κινούμουν και ψαχνόμουν και συζητούσα, διαμορφώνοντας μια οπτική των εξελίξεων ανάμεσα στους δικούς μας τους καλούς και στους αντιπάλους μας τους κακούς, όπως και για την επιλογή του οικονομικού παράγοντα να δίνει τον κυρίαρχο τόνο, δίνοντας μικρή σημασία στην συνθετότητα των καταστάσεων και της δυναμικής που ανέπτυξαν οι κοινωνικές δυνάμεις σε όλο το φάσμα της ζωή τους εκείνα τα δύσκολα χρόνια.

Ο Τουκαλάς έγραψε ένα βιβλίο που με έκανε να νιώσω ότι το έψαχνε, ότι δούλεψε πολύ και δεν πήρε από τα έτοιμα, Θεωρώ πως αυτό το βιβλίο με πλούτισε και όχι μόνο για τα τρέχοντα χρόνια εκείνης της περιόδου, αλλά όπως προείπα έσπειρε σπόρους μέσα μου και που εκ του αποτελέσματος φαίνεται ότι είχα το κατάλληλο έδαφος για να πιάσουν, μιας και όχι μόνο μου έδωσαν καρπούς αλλά και την δυναμική της επιλογής να τους χαρίσω κι εγώ σε άλλους. Τον ευχαριστώ.

Εννοείται πως στις επόμενες δεκαετίες διάβασα και κάποια ακόμα βιβλία του, να όπως το ΕΙΔΩΛΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ - ΙΣΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ, που έκαναν κι αυτά μια καλή δουλειά εμπλουτίζοντας το είναι μου. Με λίγα λόγια τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά τον εκτιμώ από τότε, παρόλο που οι πολιτικές μας προτιμήσεις απόκλιναν μέχρι και την πρώτη δεκαετία του 21ου που τότε άρχισαν να συγκλίνουν πάλι. 

Να σημειώσω εδώ πως λίγα χρόνια πριν είχα διαβάσει ένα βιβλίο που με είχε συναρπάσει. Το βιβλίο του Άγγελου Ελεφάντη "Η επαγγελία της αδύναμης επανάστασης - ΚΚΕ και αστισμός στον μεσόπλεμο", από το όποιο έμαθα πολλά στοιχεία του μεσοπολέμου κι έτσι άπλωσα το ιστορικό μου βλέμμα. Να σημειώσω εδώ το αυτονόητο, ότι δηλαδή με τα χρόνια αυτό που μένει στο μυαλό μου είναι μία γενική αίσθηση των πραγμάτων που διαπραγματεύεται το κάθε βιβλίο που διαβάζω, και που όσο περνάνε τα χρόνια είναι η χείρα βοήθειας όταν πρόκειται να διαβάσω κάποιο άλλο σχετικό βιβλίο.

Στοιχεία του βίου του Κωνσταντίνου Τσουκαλά και τα έργα του  ΕΔΩ - biblionet.gr

Και  efsyn.gr/ Έφυγε από τη ζωή ο μεγάλος διανοούμενος Κωνσταντίνος Τσουκαλάς  Κοινωνιολόγος, καθηγητής πανεπιστημίου, συγγραφέας, ερευνητής, διανοούμενος, πολιτικός, δικηγόρος, μελέτησε επί δεκαετίες την ελληνική κοινωνία, το κράτος, την πολιτική, την εκπαίδευση και τις κοινωνικές ανισότητες και άφησε πίσω του τεράστιο έργο · Υπήρξε ο πρώτος και μοναδικός σύμβουλος έκδοσης της «Εφ.Συν.» και έμεινε αδιάλειπτα στο πλευρό της εφημερίδας όλα αυτά τα χρόνια. (στη φωτό η Φωτεινή Τσαλίκογλου, όμοτιμη καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και συγγραφέας που συζούσε μαζί με τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά από τα μέσα της δεκαετίας του '90. Ο ίδιος είχε 2 παιδιά από προηγούμενο γάμο του)

Και kathimerini.gr / Εφυγε από τη ζωή ο ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Τσουκαλάς  Μια από τις πλέον εμβληματικές μορφές της ακαδημαϊκής και δημόσιας ζωής, ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών. Κοινωνιολόγος, πανεπιστημιακός και πολιτικός, άφησε ισχυρό αποτύπωμα στον δημόσιο διάλογο και στην πνευματική ζωή της χώρας, μέσα από το επιστημονικό έργο του και τη μακρά παρουσία του στα κοινά.

Και lifo.gr/ Κωνσταντίνος Τσουκαλάς (1937-2026): «Ο βασικός στόχος κάθε εξουσίας είναι να μην αλλάξει τίποτα»  Η εκτέλεση του Μπελογιάννη τον έκανε αριστερό. Η αυτοκτονία του Νίκου Πουλαντζά, μπροστά στα μάτια του, τον καθόρισε. Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, ένας από τους σημαντικότερους διανοούμενους της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, αφηγείται στη LIFO το προσωπικό του ταξίδι. Γιάνης Πανταζόπουλος, 3.5.2025 

Και Nicolas Sevastakis από το fb

Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, πραγματικό σημείο αναφοράς από μια γενιά πνευματικής ανησυχίας, πολιτικής αφύπνισης, ασταμάτητης κοινωνιολογικής περιέργειας. Με είχε εντυπωσιάσει το πόσο βαθιά πήγαιναν οι αγωνίες του για τη σύγχρονη κοινωνία, ενώ θα μπορούσε να επαναπαυτει στα σημαντικά κεκτημένα του έργου του και στο δημόσιο εκτόπισμά του. Φλόγα και πάθος για γνώση και δικαιοσύνη μέχρι το τέλος. Την τελευταία φορά που μιλήσαμε, λίγες κουβέντες στο τηλέφωνο, του είπα πόσα του οφείλουμε. Πιστεύω συλλογικά. Σε αυτό που λέμε Δημοκρατια του πνεύματος, υπήρξε ευεργετικά παρών. Από το προνομιούχο ταξικό περιβάλλον στη μελέτη των όρων που καθορίζουν τις ανισότητες και από εκεί στην επίμονη αναζήτηση της αλήθειας ως κριτικής στο ισχύον και στις παγιώσεις του.