Το θέαμα, διαφημισμένο ως «ο απαγχονισμός του αιώνα», έσπασε ρεκόρ προσέλευσης. Προσείλκυσε, όπως γράφτηκε, 30.000-50.000 θεατές από όλες τις κοινωνικές τάξεις. Υπαίθριοι μικροπωλητές πωλούσαν την πραμάτεια, ποτά και σνακ. Κάποιοι από τους εύπορους θεατές πλήρωσαν για προνομιακές θέσεις, οι οποίες θα τους επέτρεπαν να έχουν καλύτερη ορατότητα στο ικρίωμα. Ενα καλύτερο σημείο επισκόπησης για να παρατηρείς τη θηλιά να περνιέται στον λαιμό είναι δύσκολο να βρεθεί εύκολα, εκτός κι αν κάθεσαι κάτω από τη σκαλωσιά της κρεμάλας. Για να ξεπεραστεί αυτή η δυσκολία κάποιες προνοητικές κυρίες έβγαλαν από την τσάντα τους τα κιάλια, που η βασική τους χρήση ήταν για την απόλαυση της λεπτομέρειας στην όπερα.

Το κοινό της εποχής απολάμβανε ένα «καλό κρέμασμα», ιδιαίτερα όταν επρόκειτο για διπλό κρέμασμα μιας ιστορίας που εμπεριείχε μοιχεία, ίντριγκα και έγκλημα. Ο Τσαρλς Ντίκενς νοίκιασε ένα δωμάτιο στο ψηλότερο σημείο ενός κτιρίου στο Σάδακ για να μπορέσει κι αυτός να δει. Είχε να γράψει ένα άρθρο για την εφημερίδα Times. Κατέγραψε σοκαρισμένος ό,τι είδε και το έστειλε στην εφημερίδα το ταχύτερο δυνατόν. Αυτό που τον τάραξε ήταν το κοινό. Στα πρόσωπά τους έβλεπε «σκληρή ευθυμία». Κραυγές, ουρλιαχτά, χειροκροτήματα και λίγη απογοήτευση που ο θάνατος επήλθε συντομότερα απ’ ό,τι θα ήθελαν. Θα προτιμούσαν το μοιραίο βραδύτερο, για να επιμηκύνει ο τρόμος την απόλαυσή τους.

Ο συγγραφέας κινητοποιήθηκε και εν μέρει χάρη σε εκείνον, είκοσι χρόνια μετά τον απαγχονισμό των Μάνινγκ (το 1869), οι δημόσιες εκτελέσεις στην Αγγλία απαγορεύτηκαν. Επρόκειτο για μια κατάκτηση, έναν ηθικό θρίαμβο μιας πολιτισμένης κοινωνίας που εφεξής τιμωρεί διαφορετικά.

Σχεδόν διακόσια χρόνια αργότερα, σε άλλη ήπειρο, ο υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ, σε βίντεο απευθείας από το Πεντάγωνο, δήλωσε ότι ο Νιντάλ Χασάν –μουσουλμάνος γεννημένος στις ΗΠΑ, ψυχίατρος του αμερικανικού στρατού με βαθμό ταγματάρχη– «θα τουφεκιστεί από στρατιώτες όπως του πρέπει».

Ο Χασάν, που –στη μία η ώρα το μεσημέρι– τον Νοέμβριο του 2009 άνοιξε πυρ στο ιατρικό κέντρο της στρατιωτικής βάσης Φορτ Χουντ (του Τέξας) δολοφονώντας δεκατρείς ανθρώπους, θα τιμωρηθεί με τον ίδιο τρόπο, στο ίδιο μέρος και την ίδια ώρα «προφανώς», είπε ο υπ. Πολέμου. Και «θα φροντίσουμε», συνέχισε ο υπ. Πολέμου, «ο κόσμος να είναι σε θέση να το παρακολουθήσει μέσω Διαδικτύου. Ο κόσμος πρέπει να καταλάβει ότι υπάρχουν σοβαρές συνέπειες γι’ αυτού του είδους τα πράγματα».

Δεν μπορούμε να εμπιστευθούμε τον κόσμο ότι κατανοεί πως υπάρχουν συνέπειες για μια μαζική δολοφονία; Πρέπει να δούμε –με τα μάτια μας– τον δολοφόνο να πεθαίνει; Εχω περάσει πολλές δυσάρεστες στιγμές καταγράφοντας, εδώ, για την εφημερίδα, τους αναχρονισμούς της κοινωνίας, αλλά αυτή η είδηση νομίζω είναι η πιο λυπηρή οπισθοδρόμηση και ως προς την ουσία και ως προς τον τρόπο που λεκτικοποιήθηκε.

Ο πιο προηγμένος πολιτισμός στην ιστορία του πλανήτη μοιάζει να λειτουργεί με το διανοητικό και ηθικό λογισμικό μιας αναλφάβητης κοινωνίας, που τη θρέφουν –θεσμικά πλέον– με απλοϊκές προτάσεις και εκδικητικό θέαμα.

Τα απολυταρχικά καθεστώτα ανά τους αιώνες έτσι προτιμούσαν να δηλώνουν τη δύναμη, προβάλλοντας την ισχύ, οπτικά, με εικόνες. Οι ιστορικοί το είχαν ονομάσει «αναπαραστατική» κουλτούρα της εξουσίας. Βεβαίως, κάτι άλλαξε από τον 18ο αι. κι έπειτα, τα επεξεργασμένα «απολυταρχικά θεάματα δύναμης» απειλήθηκαν σταδιακά από την αδιαμφησβήτητη –σούπερ– δύναμη, την ικανότητα της ανάγνωσης, άρα της παιδείας.

Ισως όμως η εγγράμματη πολιτισμένη εποχή να έχει παρέλθει, σαν μια ιστορική φάση που έκλεισε. Τώρα κάποιοι προβάλλουν, κάποιοι παρακολουθούν οικειοθελώς σόου στυγνότητας. Θα αντικρίσουν έναν άνδρα καθισμένο, το πρόσωπό του καλυμμένο με κουκούλα και, το σημείο της καρδιάς, τον στόχο, σημαδεμένο. Θα έχουν τοποθετηθεί σακιά από πίσω του για να σταματούν τις σφαίρες και, μπροστά του, σε πέντε μέτρα απόσταση, πέντε δήμιοι, σύμφωνα με το πρωτόκολλο, θα κρατούν τουφέκια μεγάλου διαμετρήματος και θα στοχεύουν την καρδιά. Ενας από τους πέντε σκοπευτές, που θα επιλεγεί τυχαία, θα εκπυρσοκροτεί άσφαιρα ώστε κανείς να μη γνωρίζει ποιος σκότωσε ή ποιοι αστόχησαν στη βολή.

Το Truth Social, η πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης που ανήκει στον Τραμπ, δεν διαθέτει λειτουργία ζωντανής μετάδοσης βίντεο για τους χρήστες. Οι πολίτες των ΗΠΑ που τάσσονται υπέρ της θανατικής ποινής (παραπάνω από τους μισούς) μπορούν να βασιστούν στην πλατφόρμα του Ελον Μασκ. «Μονάχα» εάν λάβει αίτημα από την οικογένειά του ή από εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπο αφαιρεί το περιεχόμενο που δείχνει τον θάνατο ενός ατόμου. Αιτήματα που δεν θα μάθουμε ποτέ για την ύπαρξή τους.

Οι περισσότερες μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης υποστηρίζουν ότι έχουν κανόνες που απαγορεύουν ή περιορίζουν τη ζωντανή μετάδοση τέτοιου περιεχομένου. Αλλά όχι τόσο δυναμικά αυστηρούς κανόνες. Η δολοφονία του δεξιού ακτιβιστή Τσάρλι Κερκ προβλήθηκε 17 εκατ. φορές στο νεανικό κοινό του TikTok, το ίδιο και το μαχαίρωμα της όμορφης Ουκρανής Ιρίνα Ζαρούτσκα στο τρένο τον περασμένο Αύγουστο, όπως και η απόπειρα αποκεφαλισμού στο Μπέλφαστ.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν προ πολλού ανοίξει τον δρόμο. Το να παρακολουθείς τον θάνατο ενός ανθρώπου δεν είναι για εκείνα ούτε κάτι σπάνιο ούτε κάτι ντροπιαστικό. Δεν είναι, όμως, ούτε ενημέρωση. Είναι περιφρόνηση ανθρώπινης αξιοπρέπειας, πορνογραφικό τάισμα περιέργειας και εθιστική προσμονή για έναν επόμενο θάνατο. Οτιδήποτε, αρκεί να υπάρχει θέαμα όπου θα στρέφεται η προσοχή μας και θα κινείται η οικονομία του αλγορίθμου. «Προφανώς», θα έλεγε ο υπ. Πολέμου των ΗΠΑ κυνικά. «Πάντα έτσι δεν γινόταν;», θα συμπλήρωνε. Ακόμη και η Μαρία Μάνινγκ κατάφερε να αλλάξει την οικονομία της εποχής. Για τον απαγχονισμό της το 1849 είχε επιλέξει ένα μαύρο μεταξωτό φόρεμα, διαταράσσοντας τη μόδα. Τα μαύρα μεταξωτά φορέματα βγήκαν εκτός εμπορίου για τα επόμενα πέντε χρόνια.

ΥΓ.: Την ώρα που ολοκλήρωνα το άρθρο ο πρόεδρος Τραμπ άλλαξε γνώμη και ο τουφεκισμός του Χασάν θα πραγματοποιηθεί, αλλά δεν θα μεταδοθεί διαδικτυακά. Ωστόσο, αυτό δεν αλλάζει το ότι ο πιο προηγμένος πολιτισμός στην ιστορία του πλανήτη μοιάζει να λειτουργεί με το διανοητικό και ηθικό λογισμικό μιας αναλφάβητης κοινωνίας.

*Η κ. Ελεάννα Βλαστού είναι συγγραφέας και ζει στο Λονδίνο.