Δοκίμιο - στοχασμοί

Δοκίμιο - στοχασμοί (254)

anagnostis25Ποιος ζωγράφος σου αρέσει;» ρώτησε η γυναίκα του τον Τζων Μπέρτζερ/ John Berger (1926- 2017), δεινό κριτικό Τέχνης, συγγραφέα, ζωγράφο και ποιητή, κυρίως του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα. Η κουβέντα γινόταν στο κρεββάτι, την εποχή του  μεγάλου έρωτά τους, όπως γράφει ο ίδιος στο βιβλίο του «Portraits- John Berger on Artists», εκδόσεις Verso, 2021. « Ο Καραβάτζιο», της είπα, γράφει, «αφού δίστασα λίγο πριν της απαντήσω. Υπάρχουν ζωγράφοι θαυμαστότεροι, μα εγώ σ’αυτόν αισθάνομαι πιό κοντά».

Πρόκειται για τον Ιταλό ζωγράφο, που έζησε (Μιλάνο, 1571- Porto Ercole, Τοσκάνη, 1610) με τεράστια ένταση την εποχή της Αντιμεταρρύθμισης στα θρησκευτικο/πολιτικά δρώμενα, και του Μπαρόκ στα της Τέχνης.

Κυριακή, 30 Αυγούστου 2026 17:42

Τι σημαίνει: Σταγόνα

Επιλέγων ή Συντάκτης

ets59Παύλος Μεθενίτης. Σταλιά σταλιά κι αχόρταγα / τα πίνω τα φιλιά σου / κουρνιάζω σαν αδύνατο / πουλί στην αγκαλιά σου», τραγούδησε η Μαρινέλλα το 1968, σε στίχους Διονύση Τζεφρώνη και μουσική Γιώργου Ζαμπέτα.

Το τραγούδι «Σταλιά σταλιά» απογείωσε την καριέρα της ερμηνεύτριας, η οποία κατάλαβε αμέσως την αξία της «Σταλιάς» και τη ζήτησε από τον συνθέτη, που αρχικά προόριζε το τραγούδι για την Αλίκη Βουγιουκλάκη.

faa103Η ζωγραφική είναι η τέχνη της σιωπής.
Σ' έναν κόσμο δίχως κέντρο όπου όλα κραυγάζουν, η ζωγραφική, όταν δεν είναι αναπαράσταση, είναι προσευχή"
Χρήστος Μαρκίδης, εκ Δράμας
(1954 - 24 Αυγούστου 2026)
 
Η είδηση της αυτοχειρίας του και μάλιστα μ' έναν τόσο έγκυρο στη φρίκη του τρόπο, τόσο εκκωφαντικό - θάνατος δι' απαγχονισμού, σαν εκτέλεση της πιο βαριάς ποινής - έπεσε σαν μετεωρίτης στην ανοιχτή δημοκρατία των Εξαρχείων που ήταν και το σπίτι του.
 
"Ο τοξοφόρος στην άβυσσο" μόλις πέρσι είχε μια πολύ επιτυχημένη, αναδρομική έκθεση στον Τεχνοχώρο του Πέτρου Δούμα - από όπου πέρασαν κυριολεκτικά όλες κι όλοι - αλλά και του εξαιρετικού τόμου με ζωγραφικές του και κείμενα που του εξέδωσε ο Αρμός. Εκείνο το πρωί που με πήρε ο συμπατριώτης του Νάσος Βαγενάς για να επιβεβαιώσει την τρομαχτική είδηση, μού υπογράμμισε πόσο σημαντικά ήταν τα δοκίμια του.
narkisosΕίμαι έτσι, έχω κάνει αυτό, έχω περάσει εκείνο, έχω γνωρίσει τον τάδε, έχω ζήσει αυτά, εγώ λειτουργώ έτσι, εγώ είμαι άνθρωπος που...
Μια αδιάκοπη αυτοπαρουσίαση. Σαν να συνοδεύονται παντού από ένα βιογραφικό που χρειάζεται συνεχώς ενημέρωση. Κάθε κουβέντα βρίσκει έναν τρόπο να επιστρέψει σ’ αυτούς.
 
 Μιλάς για ένα βιβλίο, θυμούνται τι έχουν διαβάσει. Μιλάς για έναν τόπο, έχουν πάει. Μιλάς για έναν άνθρωπο, τον ξέρουν ή ξέρουν κάποιον που τον ξέρει. Μιλάς για μια εμπειρία, έχουν μια δική τους μεγαλύτερη, βαθύτερη, σπουδαιότερη. Αντέδρασαν στην τάδε στιγμή έτσι, γιατί έχουν αυτό κι εκείνο, το κάτι το εξαιρετικό και το ανεπανάληπτο που οι άλλοι δεν έχουν.
Νισάφι πια με το να εξηγούν συνεχώς ποιοι είναι.

anagnostis23Η έννοια της δημόσιας σφαίρας αποκαλύπτει τον κοινωνικό χώρο εντός του οποίου οι πολίτες συζητούν απρόσκοπτα για τα κοινά προβλήματα, διαμορφώνουν την κοινή γνώμη και ασκούν κριτική στην κρατική εξουσία.

Βασικά χαρακτηριστικά της είναι ο ελεύθερος διάλογος, η συμμετοχή των πολιτών και η απουσία κρατικής βίας.

Την ανάπτυξη της έννοιας οφείλουμε στον Γιούργκεν Χάμπερμας και θα πρέπει να τη συνδέσουμε πάραυτα με τα μέσα ενημέρωσης και με  τη δημοκρατία, ξεκινώντας ήδη από τις συζητήσεις στα σαλόνια και στα καφενεία του 18ου αιώνα.

Η δομή της αίσθησης, από τη άλλη μεριά, ανήκει ως έννοια στον Ρέιμοντ Ουίλιαμς και σημαίνει την από κοινού, άμεσα βιωμένη πλην όχι και πλήρως αρθρωμένη εμπειρία μιας περιόδου ή μιας κοινωνικής ομάδας.

faa94"Κάποτε πηγαίναμε για μπάνιο στη Γλυφάδα, στη Βούλα, στη Βουλιαγμένη ή στο Καβούρι. Τώρα δεν επιτρέπεται πια να το λέμε έτσι. Είναι πολύ απλό. Πολύ παλιό. Πολύ φτηνό.

Τώρα πηγαίνουμε στην «Αθηναϊκή Ριβιέρα».

Διότι στην Ελλάδα του 21ου αιώνα δεν αρκεί να έχεις θάλασσα. Πρέπει η θάλασσα να έχει brand name. Δεν αρκεί να έχεις διαμέρισμα. Πρέπει να έχεις residence. Και φυσικά δεν αρκεί να έχεις μια πολυκατοικία με θέα στον φωταγωγό. Πρέπει να τη διαφημίζεις ως luxury coastal living.

Αν προσθέσεις και τη λέξη «Riviera», η τιμή ανεβαίνει αμέσως κατά 40%. Αν βάλεις και το «exclusive», μπορείς να πουλήσεις ακόμη και το ημιυπόγειο ως «ιδιωτικό καταφύγιο αστικής πολυτέλειας».

Ο πολίτης μετατρέπεται σε πελάτη στον ίδιο του τον τόπο.

Και φυσικά όλα αυτά γίνονται στο όνομα της «ανάπτυξης».

faa90Είναι ο ελιτισμός του διαβάσματος, των γνώσεων, των γνωριμιών, των σωστών ονομάτων που πρέπει να ξέρεις, των βιβλίων που πρέπει να έχεις διαβάσει, των ανθρώπων που πρέπει να έχεις συναντήσει, των τόπων όπου πρέπει να έχεις βρεθεί. Μια αόρατη ιεραρχία στην οποία κάποιοι τοποθετούν τον εαυτό τους λίγο ψηλότερα από τους υπόλοιπους, επειδή ξέρουν περισσότερα.
 
Δεν έχω τίποτα εναντίον της γνώσης. Το αντίθετο. Τα βιβλία μπορούν να ανοίξουν έναν άνθρωπο, να του αλλάξουν τον τρόπο που κοιτάζει τον κόσμο, να του μάθουν ότι η πραγματικότητα είναι μεγαλύτερη από τη μικρή περιοχή που κατοικεί ο ίδιος. Αλλά υπάρχει μια παράξενη στιγμή όπου η γνώση, αντί να σε ανοίγει, σε κλείνει. Αντί να σε κάνει πιο επιεική απέναντι στους ανθρώπους, σε κάνει περιφρονητικό. Και τότε αναρωτιέμαι τι ακριβώς κατάφερες διαβάζοντας τόσο πολύ.
Δευτέρα, 17 Αυγούστου 2026 23:27

Ανασαίνοντας το γήρας

Επιλέγων ή Συντάκτης

ets68Δέσποινα Παπαστάθη. Γέρας τιτλοφορείται η τελευταία ποιητική συλλογή του Γιώργου Βέλτσου, μια συλλογή-έπαθλο, τιμητικό δώρο στη γραφή, αλλά και στα γηρατειά που −αν και ξερά και παγωμένα και από την ίδια φύση με τη μελαγχολία− εξακολουθούν να αναπνέουν μέσα από τη γλώσσα. Αρκεί η αντικατάσταση «με μια ομοηχία στο παρά πέντε» του «ε» σε «η» για να μεταμορφωθεί το γέρας σε γήρας και οι λέξεις σε πεδίο υπαρξιακής αγωνίας.

 

Τα γηρατειά, που τα επισπεύδουν ένα σωρό δεινά και ασθένειες, έρχονται ανέλπιστα, μια μοίρα αχώριστη και αναγκαστική, και ξεθυμαίνουν τη ζωτικότητα του ανθρώπινου σώματος: «αλάτι στα μάτια / αλάτι στα κόκαλα / ούτε πρόσθιο ούτε ύπτιο / γηρατειά» (σ. 9).

frearΤο αρχαίο πρόβλημα της σχέσης ανάμεσα στην αλήθεια και τη γνώμη, που έχει ήδη διατυπωθεί στις απαρχές της δυτικής φιλοσοφίας στο ποίημα του Παρμενίδη, αποκτά σήμερα μια νέα επικαιρότητα. Είναι, πράγματι, φανερό ότι η σαφής διάκριση ανάμεσα στις δύο αυτές μορφές γνώσης, η οποία για τους αρχαίους ήταν αυτονόητη, έχει σήμερα πλήρως απαλειφθεί. Υπάρχουν μόνο γνώμες, οι οποίες αξιώνουν ότι είναι αληθείς.

Καθίσταται, λοιπόν, ακόμη πιο επείγον να θυμηθούμε ότι η αλήθεια και οι γνώμες τίθενται σε δύο διαφορετικά επίπεδα. Η αλήθεια – με τη σημασία της ελληνικής λέξης ἀλήθεια, τουτέστιν μη απόκρυψη, άνοιγμα – αφορά το είναι, δηλαδή την εμπειρία ότι κάτι είναι, ότι υπάρχει κάτι αντί για το τίποτα.

 

Σάββατο, 15 Αυγούστου 2026 18:48

Απόληξις θερινών ερώτων, του Θεόδωρου Παντούλα

Επιλέγων ή Συντάκτης

kathimerin39Παλιότερα τα καλοκαίρια ήσαν μεγαλύτερης διάρκειας. Ξεκινούσαν σιγά σιγά με τον Κλήδονα και κορυφώνονταν μετά την Κοίμηση. Πιτσιρικάς πίστευα ότι οι υπόλοιπες εποχές υπήρχαν μόνο και μόνο για να προετοιμάζουν τα καλοκαίρια. Τα πρωινά, παιδομάνι ασυμμάζευτο, με ξεχασμένους γερμάδες στα τάπερ, απαγκιάζαμε στις παραλίες ξεφλουδίζοντας πατόκορφα δίχως κάποια αντηλιακή προστασία. Ατέλειωτες βουτιές και εκμάθηση νέων λέξεων: γυλιός, πέρκα, μελάνουρος. Ξυπολυσιά, γρατζουνισμένα γόνατα και ανεκπλήρωτες… απειλές: