Οι γεωφυσικές συνθήκες που διαμόρφωσαν τον Έλληνα

Όσο αφορά την ελληνική περίπτωση, το πιο καθοριστικό στοιχείο σ’ αυτό το πρωταρχικό βίωμα ριζώματος μέσα σ’ ένα τόπο είναι η αίσθηση της στενότητας. Τη δημιουργεί πρώτα απ’ όλα  η περιορισμένη έκταση του διαθέσιμου χώρου, ο τεμαχισμός της γης με τις συχνές εναλλαγές ορεινών όγκων και πεδινών περιοχών, αυτή η τραχύτητα του εδάφους που δεν προλαβαίνει να γίνει ανυπόφορη, κι αυτή η ηπιότητα που δεν προλαβαίνει να πραΰνει τον κάτοικο, αφού τη διαδέχεται γρήγορα το αντίθετό της. Μέσα σε τούτο το γεωφυσικό πλαίσιο ο κάτοικος ανέκαθεν μοχθούσε, αλλά χωρίς να συνθλίβεται, κι από την άλλη πάντα ερεθιζόταν από την προοπτική της αλλαγής. Γιατί στη γη που τόσο στρίμωχνε τον καλλιεργητή και τον ποιμένα ανοίγονταν κάθε τόσο διέξοδοι φυγής.

Περιβαλλόμενο από τη θάλασσα, το πενιχρό έδαφος παύει να μοιάζει με χώρο εγκλεισμού. Ωστόσο, δεν θα πάψει ποτέ-και αυτό το ξεχνάμε συχνά- να θεωρείται η κίνηση του πληθυσμού προς τα έξω, η μετανάστευση και ο εποικισμός, ένας εξαναγκασμός, οι συνέπειες του οποίου δεν επουλώνονται εύκολα. Είναι επιπόλαιο να λέγεται ότι μ’ ένα σαλπάρισμα αντισταθμίζονται οι ελλείψεις και οι κακουχίες στη στεριά.

 Οι Έλληνες δεν εξορμούν στα πελάγη αναζητώντας “ευκαιρίες” ή για να επεκτείνουν  την ισχύ τους, αλλά επειδή δεν έχουν τρόπο να ορθοποδήσουν  πάνω στο στέρεο έδαφος. Αλλού έγκειται η επίδραση του υγρού στοιχείου πάνω στο συλλογικό ψυχισμό. Πρόκειται για τη διέγερση της φαντασίας.

 Αυτή η ιδιομορφία του χώρου, να εφάπτεται σε τόσο πολλά σημεία το περιορισμένο με το απεριόριστο, η στεριά με τη θάλασσα, έχει ως αποτέλεσμα να έρχεται κάθε τόσο μια έξαψη ακόμη και στον πιο ταπεινό αχθοφόρο, σκυμμένο κάτω από το βάρος των βασάνων. Ένα άνοιγμα  μια αναχώρηση κάποτε… Διεσταλμένο το μυαλό αναπλάθει τις εικόνες που του δίνει το μάτι, αυτό το όργανο της λαχτάρας. Από το χαγιάτι του σπιτιού του ο ελλαδικός άνθρωπος αγναντεύει τον κόλπο ή τον οραματίζεται από την άλλη μεριά του βουνού με τη σιγουριά κάποιου ο οποίος, όποτε το αποφασίσει, μπορεί να παρατήσει το αλέτρι ή το τσαπί και ν’ ανέβει στο κατάστρωμα ενός σκάφους πλησίστιου και πάντα διαθέσιμου γι’ αυτόν.

 Ναυτιλλόμενος όμως ίσον φυγάς, όπως είπαμε, αυτό παραμένει. Όσο εύπλαστη και ζωηρόχρωμη και να είναι η φαντασία, δεν θα μπορέσει να απαλείψει τον πόνο από την μετατόπιση, το ξεσήκωμα, το ξερίζωμα από τη γη. Χρειάζεται μια επιπλέον ενίσχυση η συνείδηση για να συνέλθει απ’ αυτό τον υποβιβασμό, κι εδώ ακριβώς έρχεται η επικουρία από τη μεριά του χρόνου.

 Αν ο χώρος είναι στενός, ο χρόνος για τους Έλληνες είναι μακρύς, κι έτσι το κακό αρχίζει να θεραπεύεται.   Αντλούνται αθρόες ενισχύσεις από το παρελθόν και είναι πράγματι πολύτιμες. Αμέτρητοι πρόγονοι δυσκολεύτηκαν, υπέφεραν, αγωνίστηκαν και τα κατάφεραν να μη ζήσουν σαν κατάδικοι.     

Το απόσπασμα αυτό είναι από το βιβλίο του Βασίλη Καραποστόλη ( Αθήνα 1951) , "ΔΙΧΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΞΙΛΕΩΣΗ, περί πολιτικής ηθικής των Ελλήνων", 2010.  Αρέσει στη Βαρβάρα Τσιδεμιάδου.

Για όσους δεν έχουν παρακολουθήσει την υπόθεση της μετεγκατάστασης των δικαστηρίων του Πειραιά, τους ενημερώνουμε πως ο υπουργός Δικαιοσύνης κ.Αθανασίου αποφάσισε τον Ιούλιο να μετεγκατασταθούν στο κτήριο των αποθηκών Κεράνη, που βρίσκεται επί της Θηβών στην Νίκαια. Εδώ και καιρό όμως έχουν αρχίσει να διατυπώνονται αντιρρήσεις γι'αυτήν την απόφαση και μεμονωμένες αλλά και συλλογικές.

Προς τους κατοίκους, τις συλλογικότητες, τα σωματεία και τους μαζικούς φορείς Κερατσινίου, Δραπετσώνας, Περάματος, για τη δημιουργία Παλλαϊκού Αντιφασιστικού Συντονισμού στην περιοχή.

Διάβασα στο μπλογκ "stagona4u" ένα κείμενο του Λάκη Ιγνατιάδη για τον φασισμό (http://stagona4u.gr/index.php/component/k2/item/1282-will-not-pass-fascism). Ήθελα να σχολιάσω το κείμενό του αλλά έχει ένα δαιδαλώδες και ξενοφοβικό σύστημα σχολιασμών που με απωθεί.

Οι Αντιγόνες

Νομίζω πως ένα μόνο λογοτεχνικό κείμενο έχει τα χάρισμα να εκφράζει όλες τις κύριες σταθερές που διέπουν τις εγγενείς στην ανθρώπινη κατάσταση συγκρούσεις. Αυτές οι σταθερές είναι πέντε: η αναμέτρηση μεταξύ ανδρών και γυναικών, μεταξύ ηλικιωμένων και νέων, μεταξύ κοινωνίας και ατόμου, μεταξύ ζωντανών και νεκρών και μεταξύ ανθρώπων και θεού (θεών).

Οι συγκρούσεις, που προέρχονται από αυτούς τους πέντε τύπους αναμέτρησης δεν είναι διαπραγματεύσιμες. Οι άντρες και οι γυναίκες, οι γέροι και οι νέοι, το άτομο και η κοινότητα ή το κράτος, οι ζωντανοί και οι πεθαμένοι, οι θνητοί και οι αθάνατοι αυτοπροσδιορίζονται μέσα στην συγκρουσιακή διαδικασία του αλληλοπροσδιορισμού. Ο αυτοπροσδιορισμός είναι αναπόσπαστος από την αγωνιστική αναγνώριση της «ετερότητας» εκείθεν των απειλούμενων ορίων του εγώ. Οι αντιτιθέμενοι πόλοι του αρσενικού και του θηλυκού, των γηρατειών και της νεότητας, της ιδιωτικής αυτονομίας και της κοινωνικής συλλογικότητας, της ύπαρξης και της θνητότητας, του ανθρώπινου και του θείου μπορούν να αποκρυσταλλωθούν μόνο με όρους εναντίωσης ( όποιες κι αν είναι οι πολυάριθμες αποχρώσεις των προσαρμογών των μεν προς τα δε). Φτάνω στον εαυτό μου – το πρωταρχικό ταξίδι – σημαίνει αντιμετωπίζω πολεμικά τον «άλλον». Οι οριακές συνθήκες του ανθρώπινου προσώπου είναι οι συνθήκες που τίθενται από το φύλο, την ηλικία, την κοινότητα, το χάσμα μεταξύ της ζωής και του θανάτου και το δυναμικό της αποδεκτής ή μη συνάντησης του υπαρξιακού με το υπερβατικό.

Ωστόσο ο όρος «σύγκρουση» είναι, ασφαλώς μονιστικός και, ως εκ τούτου, ακατάλληλος. Εξ ίσου αποφασιστικές είναι εκείνες οι κατηγορίες αμοιβαίας αντίληψης, συμπλοκής με την «ετερότητα», που μπορούν να ορισθούν ως ερωτικές, υϊκές, κοινωνικές, λατρευτικές και μεταφυσικές. Οι άντρες και οι γυναίκες, οι γέροι και οι νέοι, το άτομο και η κοινότητα, οι ζώντες και οι θανόντες, οι θνητοί και οι θεοί συναντώνται και συνταιριάζονται σε γειτνιάσεις αγάπης, συγγένειας, συλλογικότητας και ομαδικότητας , στοργικής ανάμνησης λατρείας.  Η ερωτική πράξη, η κυψέλη των γενεών και της συγγένειας, η κοινωνική μονάδα, η παρουσία των θανόντων στον ιστό των ζώντων, οι θρησκευτικές πρακτικές είναι οι τρόποι αναπαράστασης των εσχάτων οντολογικών διχασμών. Ουσιαστικά, οι σταθερές της σύγκρουσης και της θετικής οικειότητας είναι ίδιες. Όταν ο άνδρας και η γυναίκα συναντώνται, στέκονται τόσο απέναντι, όσο και κοντά ο ένας στον άλλον. Οι γέροι και οι νέοι αναζητούν οι μεν στους δε τον πόνο της ανάμνησης, αλλά και την αντίστοιχη παραμυθία του μέλλοντος. Η αναρχική εξατομίκευση επιδιώκει την αλληλοεπίδραση με τους καταναγκασμούς του νόμου, της συλλογικής συνοχής μέσα στο πολιτικό σώμα. Οι νεκροί κατοικούν στον κόσμο των ζωντανών και, με τη σειρά τους περιμένουν, την επίσκεψη εκείνων. Η μάχη ανάμεσα στους ανθρώπους και τον θεό ( τους θεούς ) είναι η πιο επιθετικά αγαπητική μάχη που γνωρίζει η εμπειρία. Στη φυσική του ανθρώπινου Είναι η διάσπαση είναι επίσης  σύντηξη.

Ακριβώς στους στίχους 441 – 581* της Αντιγόνης του Σοφοκλή πραγματώνεται η καθεμιά ξεχωριστά από τις πέντε θεμελιώδεις κατηγορίες του ( προσδι)ορισμού και αυτοπροσδιορισμού του ανθρώπου μέσα στην σύγκρουση, βρίσκονται δε και οι πέντε εν δράσει σε μία και μοναδική αναμέτρηση. Απ’ό,τι γνωρίζω, καμία άλλη στιγμή είτε της θρησκευτικής είτε της κοσμικής φαντασίας δεν επιτυγχάνει αυτή την ολότητα.

Το απόσπασμα αυτό είναι από το βιβλίο «Οι Αντιγόνες », 1984 ( στα ελληνικά 2001). Το έγραψε ο Τζώρτζ Στάινερ, που γεννήθηκε στο Παρίσι το 1929 από εβραίους γονείς αυστριακής καταγωγής. Ο Στάινερ δίδαξε συγκριτική λογοτεχνία στα καλύτερα πανεπιστήμια της εποχής μας. Υπήρξε επίσης κριτικός λογοτεχνίας και συγγραφέας πολλών βιβλίων. Μία καλή εικόνα του μας δίνει ο χαρακτηρισμός του ως ένας αναρχικός ανθρωπιστής του 20ου αιώνα. Το απόσπασμα αυτό αρέσει στον Θεολόγο Ιγνατιάδη.

* Τους στίχους 441-581 τους αναρτήσαμε σε ένα άρθρο στο θέμα μας "Τα 24 πρόσφατα άρθρα των αρθογράφων μας".

Τα ψαρέψαμε στο fb. Μικρά είναι, αλλά... ζουμερά. Για το θέμα που μας απασχολεί  τις τελευταίες μέρες. Χρυσή Αυγή, δολοφονία Παύλου Φύσσα και συλλήψεις των ηγετικών στελεχών αυτού του κόμματος. Το πρώτο είναι του Γιάννη Βαρουφάκη, το δεύτερο της Μαρίας Κοντέλη και το τρίτο του Λάκη Ιγνατιάδη ( το ξέρουμε, καμιά φορά βλογάμε και τα γένια μας , συγγνώμη).

Αναφέρουμε πρώτα δύο τρία πράγματα για το Μητροπολιτικό Κοινωνικό Ιατρείο Ελληνικού.