Η 61η Μπιενάλε της Βενετίας άνοιξε την Κυριακή 10.5 τις πύλες της χωρίς Η διένεξη σχετικά με τη συμμετοχή της Ρωσίας και του Ισραήλ οδήγησε την περασμένη εβδομάδα στην παραίτηση ολόκληρης της κριτικής επιτροπής και ο Χρυσός Λέων δεν θα απονεμηθεί φέτος, κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ από το 1895 που πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά αυτό το φεστιβάλ.
Τα βραβεία θα ανακοινωθούν φέτος στο τέλος της Μπιενάλε, με βάση όχι αποφάσεις της κριτικής επιτροπής, αλλά ψηφοφορία του κοινού.
Χθες, Παρασκευή, περίπου 2.000 άνθρωποι διαμαρτυρήθηκαν εναντίον της συμμετοχής του Ισραήλ, επισημαίνοντας τις συνθήκες που επικρατούν στη λωρίδα της Γάζας. Η αστυνομία απώθησε το πλήθος με κλομπ και ασπίδες. Ιταλικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι 20 περίπτερα χωρών παραμένουν κλειστά, καθώς το προσωπικό αρνήθηκε να εργασθεί σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη συμμετοχή του Ισραήλ
Διαμαρτυρίες και εναντίον της συμμετοχής της Ρωσίας
Στη Βενετία πραγματοποιήθηκαν επίσης σήμερα διαμαρτυρίες κατά της συμμετοχής της Ρωσίας στην Μπιενάλε. Σε βίντεο του ιταλικού πρακτορείου ειδήσεων ANSA εικονίζονται ακτιβιστές να κρατούν ουκρανικές και ευρωπαϊκές σημαίες και να φωνάζουν «Ρώσοι δολοφόνοι».
Η Ρωσία συμμετέχει στην Μπιενάλε για πρώτη φορά από την έναρξη της εισβολής της στην Ουκρανία το 2022. Περίπου 50 καλλιτέχνες επιλεγμένοι από το ρωσικό κράτος, περιλαμβανομένων μουσικών, ποιητών και φιλοσόφων, εργάσθηκαν για τη μουσική περφόρμανς «Το δένδρο έχει ρίζες στον ουρανό».
Αν και το περίπτερο, το οποίο ανήκει στη Μόσχα, παραμένει κλειστό για το κοινό, οι επισκέπτες μπορούν να βλέπουν την εγκατάσταση σε μια μεγάλη οθόνη απ’ έξω. Αυτό ήταν εξαρχής το σχέδιο, δήλωσε η αμφιλεγόμενη έφορος Αναστασία Καρνέεβα, κόρη ενός διευθυντή εταιρείας όπλων του κρατικού ομίλου Rostec. Επικριτές καταδικάζουν την πολιτιστική επίθεση της Ρωσίας ως μέρος του «υβριδικού πολέμου» της Μόσχας.
«Οι καλύτεροι πολίτες της Ρωσίας είτε βρίσκονται στη φυλακή για αντιπολεμικές χειρονομίες είτε έχουν σκοτωθεί – την ώρα που η Ευρώπη ανοίγει τις πόρτες της στους αξιωματούχους και τους προπαγανδιστές του (ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ) Πούτιν», έγραψε στο Instagram η Νάντια Τολοκονίκοβα του πανκ συγκροτήματος Pussy Riot.
«Ο Πούτιν κέρδισε την Μπιενάλε», επισήμανε με πικρία ο ιταλός υπουργός Πολιτισμού Αλεσάντρο Τζούλι στην ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera, όπως μεταφέρει το ΑΠΕ – ΜΠΕ.
«Λογοκρισία» ή «ξέπλυμα μέσω της τέχνης»;
Όμως δεν βλέπουν όλοι τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο: ο δεξιός αντιπρόεδρος της ιταλικής κυβέρνησης Ματέο Σαλβίνι επισκέφθηκε το ρωσικό περίπτερο την παραμονή των εγκαινίων της έκθεσης. Δίπλα στον διευθυντή της Μπιενάλε Πιετράντζελο Μπουταφουόκο, ο Σαλβίνι προειδοποίησε εναντίον της λογοκρισίας.
Ο Μπουταφουόκο εξέφρασε παρόμοια άποψη, κάνοντας λόγο για μισαλλοδοξία και κατηγορίες για λογοκρισία. Η Μπιενάλε δεν είναι δικαστήριο, δήλωσε. «Είναι ένας κήπος ειρήνης, ένας τόπος εκθέσεων, ένας τόπος για συζήτηση, ένας τόπος όπου άνθρωποι ακούν ο ένας τον άλλο».
Η Ουκρανία διαμαρτύρεται για την επιστροφή της Ρωσίας στην Μπιενάλε για τον επιπλέον λόγο ότι χιλιάδες πολιτιστικά μνημεία και άλλοι πολιτιστικοί θεσμοί καταστράφηκαν ή υπέστησαν ζημιές στη διάρκεια του πολέμου, σύμφωνα με επίσημες προσωπικότητες από το Κίεβο.
Το ουκρανικό περίπτερο παρουσιάζει το project «Εγγυήσεις ασφαλείας», με ένα γλυπτό από χαρτί της καλλιτέχνιδας Ζάνα Καντίροβα, που αναπαριστά το αρχικό της έργο, The Origami Deer, το οποίο μεταφέρθηκε σε ασφαλή τοποθεσία το 2024 από την πόλη Ποκρόβσκ, που βρίσκεται στην περιφέρεια του Ντονέτσκ.
Δεν είναι όμως μόνο οι πολιτικές διενέξεις που ρίχνουν φέτος σκιά στην Μπιενάλε. Η καλλιτεχνική διευθύντρια της έκθεσης, η Κόγιο Κουό, πέθανε πέρυσι από καρκίνο σε ηλικία 57 ετών. Και το Φεβρουάριο η γερμανίδα καλλιτέχνης Χενρίκε Νάουμαν, έργο της οποίας εκπροσωπεί φέτος τη Γερμανία, πέθανε σε ηλικία 41 ετών, επίσης από καρκίνο.
Το γερμανικό περίπτερο βασίζεται στις ιδέες της και σ’ αυτές της γερμανοβιετναμέζας καλλιτέχνη Σουνγκ Τιου.
Σ.Δ Η κριτική επιτροπή της Μπιενάλε της Βενετίας ανακοίνωσε την Πέμπτη, 23 Απριλίου, ότι δεν θα λάβει υπόψη χώρες των οποίων οι ηγέτες έχουν κατηγορηθεί για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο — μια κίνηση που ουσιαστικά αποκλείει το Ισραήλ και τη Ρωσία από τη διεκδίκηση των κορυφαίων διακρίσεων στη μεγαλύτερη έκθεση τέχνης του κόσμου. Η δήλωση αναφερόταν στην «ευθύνη έναντι του ιστορικού ρόλου της Μπιενάλε ως πλατφόρμας που συνδέει την τέχνη με τα φλέγοντα ζητήματα της εποχής της».
in.gr/2026/04/23/ Για την Μπιενάλε της Βενετίας, τέχνη και εγκλήματα πολέμου δεν πάνε μαζί της Ιόλης Μπέη Κωνσταντινίδη
ΚΑΙ
Το Ιράν δεν θα συμμετάσχει τελικά στη φετινή Μπιενάλε της Βενετίας, λίγες μόλις ημέρες πριν από τα εγκαίνια της 61ης Διεθνούς Έκθεσης Τέχνης, που ανοίγει στο κοινό στις 9 Μαΐου. Η διοργάνωση ανακοίνωσε με σύντομη δήλωση ότι ενημερώθηκε πως η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν δεν θα λάβει μέρος στη φετινή έκθεση In Minor Keys, η οποία υλοποιείται βάσει της επιμελητικής σύλληψης της Κόγιο Κουό (Koyo Kouoh). Η Μπιενάλε θα διαρκέσει έως τις 22 Νοεμβρίου 2026.
Η Κόγιο Κουό είχε διοριστεί καλλιτεχνική διευθύντρια της 61ης Μπιενάλε, όμως πέθανε τον Μάιο του 2025, πριν παρουσιάσει δημόσια το τελικό της σχέδιο. Η διοργάνωση αποφάσισε να προχωρήσει την έκθεση ως υλοποίηση του επιμελητικού της οράματος.
Η απουσία του Ιράν από τη Μπιενάλε και η γεωπολιτική της τέχνης
Η αποχώρηση του Ιράν από τη Μπιενάλε της Βενετίας, λίγες ημέρες πριν από τα εγκαίνια, αντανακλά την οικονομική πίεση, τη γεωπολιτική ένταση και τα όρια της κρατικής εκπροσώπησης στην τέχνη
Καμία αιτιολόγηση δεν δόθηκε. Και, σύμφωνα με την δρ. Καταγιούν Σαχαντέχ σε άρθρο της στο The Conversation, ακριβώς αυτή η σιωπή μοιάζει να λέει περισσότερα από μια επίσημη εξήγηση.
Η αποχώρηση του Ιράν δεν φαίνεται να είναι μια ξαφνική, αποκομμένη απόφαση. Αντίθετα, δείχνει να αποτελεί το αποτέλεσμα πολλών πιέσεων που συναντιούνται: γεωπολιτικών, οικονομικών, θεσμικών και πρακτικών. Πιέσεων που δεν αφορούν μόνο τη θέση του Ιράν στη διεθνή σκηνή, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί σήμερα ο παγκόσμιος κόσμος της τέχνης.
Όταν η κρίση μπλοκάρει ακόμη και την τέχνη
Στο πιο άμεσο επίπεδο, η μη συμμετοχή του Ιράν συνδέεται με τις ίδιες τις συνθήκες κρίσης. Με περιορισμένη πρόσβαση στο διαδίκτυο, αναστολή διεθνών πτήσεων και σοβαρά προβλήματα στα δίκτυα επικοινωνίας, ακόμη και τα βασικά για μια συμμετοχή σε μια διεθνή έκθεση γίνονται εξαιρετικά δύσκολα.
Ο συντονισμός με τους διοργανωτές, η μεταφορά των έργων, η εγκατάστασή τους στον χώρο της έκθεσης και η παρουσία ανθρώπων στη Βενετία πιθανότατα έγιναν σχεδόν αδύνατα. Η τέχνη, όσο συμβολική κι αν είναι, χρειάζεται υποδομές: μετακινήσεις, επικοινωνία, χρήματα, τεχνικές ομάδες, δίκτυα συνεργασίας. Όλα αυτά μπορούν να διαλυθούν γρήγορα σε περιόδους σύγκρουσης, κυρώσεων και απομόνωσης.
Η 61η Μπιενάλε της Βενετίας θα πραγματοποιηθεί τελικά με 100 εθνικές συμμετοχές. Στην τελική λίστα περιλαμβάνονται και δύο νέες συμμετοχές, η Τανζανία και οι Σεϋχέλλες, που προστέθηκαν μετά την ανακοίνωση της 4ης Μαρτίου.
