Ο θεσμός της Λαϊκής Νομοθετικής Πρωτοβουλίας εφαρμόζεται ήδη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, σε αρκετές εκ των οποίων με λιγότερες υπογραφές και περιορισμούς. Στην Ελλάδα παρότι πρόκειται για έναν περιορισμένο θεσμό, με ιδιαίτερα αυξημένες απαιτήσεις ως προς τον αριθμό των απαιτούμενων υπογραφών, η κυβέρνηση δεν έχει προχωρήσει στην ενεργοποίησή του.

Οπως προβλέπει η σχετική διάταξη, η οποία εισήχθη το 2019 στην παράγραφο 6 του άρθρου 73 του Συντάγματος: «Με υπογραφή πεντακοσίων χιλιάδων πολιτών που έχουν δικαίωμα ψήφου, μπορούν να κατατίθενται έως δύο ανά κοινοβουλευτική περίοδο προτάσεις νόμων στη Βουλή, οι οποίες με απόφαση του Προέδρου της παραπέμπονται στην οικεία κοινοβουλευτική επιτροπή προς επεξεργασία και εν συνεχεία εισάγονται υποχρεωτικά προς συζήτηση και ψήφιση στην Ολομέλεια του Σώματος».

Παρότι έχουν περάσει επτά χρόνια και πρόσφατα ολοκληρώθηκε και η συζήτηση των προτεινόμενων διατάξεων για την επόμενη Συνταγματική Αναθεώρηση, το κυβερνών κόμμα δεν έχει φέρει ακόμη προς ψήφιση στη Βουλή τους απαιτούμενους εκτελεστικούς νόμους για την εφαρμογή διατάξεων της προηγούμενης Συνταγματικής Αναθεώρησης (ούτε για την αποσβεστική προθεσμία στον νόμο περί ευθύνης υπουργών). Ως εκ τούτου η σχετική διάταξη παραμένει ανενεργή και η Λαϊκή Νομοθετική Πρωτοβουλία δεν μπορεί να ασκηθεί, παρότι είχε ψηφιστεί με ευρεία συναίνεση στην ελληνική Βουλή, και από τη Νέα Δημοκρατία.

Ορισμένοι συνταγματολόγοι έχουν υποστηρίξει ότι η διάταξη θα μπορούσε να προβλέπει λιγότερες προϋποθέσεις για την άσκησή της, αλλά σχεδόν όλοι συμφωνούν ότι συνιστά ένα θετικό βήμα προς την ενίσχυση της άμεσης δημοκρατίας και της συμμετοχής των πολιτών στη νομοθετική διαδικασία, σε μία περίοδο κατά την οποία η κρίση της πολιτικής αντιπροσώπευσης προβληματίζει.

Η ανεξάρτητη σήμερα βουλευτής Γιώτα Πούλου, η οποία εξελέγη με το ψηφοδέλτιο του ΣΥΡΙΖΑ, είχε καταθέσει το 2023 μαζί με συναδέλφους της ερώτηση προς τον αρμόδιο τότε υπουργό, Μάκη Βορίδη, ζητώντας να πληροφορηθούν πότε θα φέρει στη Βουλή τον εκτελεστικό νόμο. «Η απάντηση που είχα λάβει από τον υπουργό ήταν ότι προτίθεται να ετοιμάσει τον σχετικό νόμο και να τον φέρει για ψήφιση στην ολομέλεια, αλλά αυτό δεν έγινε ποτέ» αναφέρει η κ. Πούλου στην «Κ».

Κριτική στην κυβέρνηση για τη μη εφαρμογή των συνταγματικών προβλέψεων σχετικά με τη Λαϊκή Νομοθετική Πρωτοβουλία έχουν ασκήσει και άλλοι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, όπως ο κ. Θεόφιλος Ξανθόπουλος και ο κ. Γιώργος Ψυχογιός. Ωστόσο το κόμμα τους δεν ανέδειξε ποτέ το θέμα, ανάλογα με τη θεσμική του βαρύτητα. Επίσης, ούτε το ΠΑΣΟΚ ως αξιωματική αντιπολίτευση, έχει δώσει έμφαση στην εφαρμογή της Λαϊκής Νομοθετικής Πρωτοβουλίας.

Τον Μάρτιο του 2024, με αφορμή τις υπογραφές που είχε συγκεντρώσει η κ. Μαρία Καρυστιανού για την υπόθεση των Τεμπών και το ζήτημα της ποινικής ευθύνης των υπουργών, ο κ. Μάκης Βορίδης είχε τοποθετηθεί για το ζήτημα αυτό στη Βουλή. Αναφερόμενος στον εκτελεστικό νόμο της Λαϊκής Νομοθετικής Πρωτοβουλίας είχε μιλήσει για «ένα ιδιαίτερα περίπλοκο θέμα με πολλές και περίπλοκες πτυχές». «Το ζήτημα της Λαϊκής Νομοθετικής Πρωτοβουλίας αποτελεί αντικείμενο συζητήσεως και διερεύνησης αρκετά περίπλοκων νομικών θεμάτων στο εσωτερικό της κυβέρνησης» είχε δηλώσει, διαβεβαιώνοντας ότι «θα εκδηλωθεί εν ευθέτω χρόνω η νομοθετική πρωτοβουλία».

Συνταγματολόγοι που μίλησαν στην «Κ» επισημαίνουν ότι η θέσπιση του εκτελεστικού νόμου, η οποία συνιστά συνταγματική υποχρέωση, δεν μπορεί να επαφίεται στην καλή θέληση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και εκφράζουν τον προβληματισμό τους για την κυβερνητική αδράνεια.

«Η βούληση του αναθεωρητικού νομοθέτη είναι να λειτουργήσει ο θεσμός της Λαϊκής Νομοθετικής Πρωτοβουλίας και δεν μπορεί ο κοινός νομοθέτης της εκάστοτε κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας να ακυρώνει διά της αδράνειας μία ρητή συνταγματική διάταξη», επισημαίνει στην «Κ» ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Σπύρος Βλαχόπουλος.

Ο θεσμός της Λαϊκής Νομοθετικής Πρωτοβουλίας εφαρμόζεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, σε αρκετές εκ των οποίων, με λιγότερες υπογραφές και περιορισμούς. Στην Ελλάδα παρά τις αυξημένες απαιτήσεις που προβλέφθηκαν, παραμένει ανενεργός, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει δοθεί σαφής εξήγηση για την καθυστέρηση. Ο κ. Βορίδης πάντως, ήδη από το 2022 διαβεβαίωνε ότι «το υπουργείο Εσωτερικών ετοιμάζει σχετικό νομοσχέδιο το οποίο θα εισαχθεί το συντομότερο δυνατόν στη Βουλή προς επεξεργασία και ψήφιση». 

Πηγή: kathimerini.gr

Σ.Δ.  Η λαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία (άρθρο 73 παρ. 6 του Συντάγματος) και ο φόβος ενώπιον της δημοκρατίας Ο Δημήτρης Καλτσώνης γράφει για τον νέο θεσμό της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας, αλλά και τα προβλήματα που ανακύπτουν κατά την ουσιαστική εφαρμογή του.