Θέση IX  [Walter Benjamin, Θέσεις για τη φιλοσοφία της ιστορίας]  

Για πέταγμα η φτερούγα μου ανοιχτή

θα γύριζα ευχαρίστως πίσω

γιατί ατέλειωτη αν είχα τη ζωή

 γραφτό μου θα ήταν ν’ ατυχήσω

Gershom Scholem, Ο χαιρετισμός του Αγγέλου    

Υπάρχει ένας πίνακας του Klee που λέγεται Angelυs Novus ( Νέος Άγγελος). Απεικονίζει έναν άγγελο που μοιάζει σαν να είναι έτοιμος να απομακρυνθεί από το σημείο όπου στέκεται ακίνητος και κάτι κοιτάζει έντονα. Τα μάτια του είναι διάπλατα ανοιχτά, το στόμα του επίσης, και οι φτερούγες του απλωμένες.'Ετσι θα πρέπει να φαίνεται ο άγγελος της ιστορίας. Το πρόσωπό του είναι στραμμένο προς το παρελθόν. Όπου εμείς βλέπουμε μια αλυσίδα γεγονότων, εκεί αυτός βλέπει μία ενιαία καταστροφή, που συσσωρεύει αδιάκοπα ερείπια επί ερειπίων ρίχνοντάς τα στα πόδια του. Ο άγγελος θα ήθελε βέβαια να περάσει περισσότερο χρόνο εκεί πέρα, να ξυπνήσει τους νεκρούς, να συγκολλήσει εκ νέου ό,τι έχει διαλυθεί και να συγκεντρώσει τους ηττημένους. Αλλά μια θύελλα φυσάει από τον παράδεισο που πιάνεται στα φτερά του, και είναι τόσο δυνατή που ο άγγελος δεν μπορεί πια να τα κλείσει. Η θύελλα αυτή αδιάκοπα σπρώχνει τον άγγελο προς το μέλλον, στο οποίο εκείνος έχει γυρισμένη την πλάτη του, ενώ ενώπιόν του ο σωρός των ερειπίων μεγαλώνει διαρκώς και φθάνει ως τον ουρανό. Ό,τι ονομάζουμε εμείς πρόοδο, είναι αυτή η θύελλα. 

Σ.Δ: Το νόημα που βρήκε στον πίνακα αυτόν ο Μπένγιαμιν μας δίνει πάσα για να ξαναγυρίσουμε στο τελευταίο άρθρο του Φάνη Αναβάλογλου " Σώπα ρε που δεν σ'αρέσει " και τα σχόλια που ακολούθησαν. Λοιπόν, η πρώτη απορία. Έπαιξε καθόλου στο μυαλό του Κλέε όταν ζωγράφιζε αυτόν τον πίνακα το νόημα που του απέδωσε χρόνια αργότερα ο Μπένγιαμιν; Κανείς δεν μπορεί να απαντήσει με σιγουριά. Νομίζω ότι ούτε ο ίδιος ο Κλέε μπορεί να μας πείσει ότι αυτό που τον απασχολούσε όταν τον ζωγράφιζε πέρασε ατόφιο και στον πίνακά του. Κι αυτό είναι κάτι που συνδέεται με την άποψη πολλών καλλιτεχνών, που ισχυρίζονται πως όταν δημιουργούν ο "δαίμονάς τους" είναι αυτός που φτιάχνει το έργο. Αυτό το διαλεκτικό δίπολο καθημερινού ανθρώπου και δαίμονα θα έχει να κάνει και με την θέση που προκρίνει η πλειονότητα των κριτικών τους τελευταίους αιώνες, πως όσες δηλαδή πιο πολλές προσεγγίσεις και βάσιμες ερμηνείες επιτρέπει ένα έργο τόσο πιο καλό, πιο πλούσιο και όμορφο θεωρείται. 

Σίγουρα πάντως, αυτός που γνωρίζει το κείμενο του Μπένγιαμιν πιο δύσκολα θα επινοήσει ένα άλλο νόημα για τον πίνακα, απ'αυτόν που δεν το έχει υπόψη του. Αλλά σε ποιον απ'αυτούς του δύο η παιδεία τους και το όλον της ζωής τους θα τους επιτρέψει ώστε το "μ'αρέσει - δεν μ'αρέσει" για τον πίνακα να είναι πιο αυθεντικό; Διότι ας μην ξεχνάμε ότι ακόμα και ο πιο αδαής περί της τέχνης μεταφέρει έναν ολόκληρο κόσμο με διαμορφωμένα κριτήρια αισθητικής απόλαυσης, έστω και ασυνειδητοποίητα, που μας επιτρέπει να ισχυριζόμαστε ότι τα "μ'αρέσει δεν μ'αρέσει" ποτέ δεν είναι ενστικτώδη. Επίσης, ένα ακόμα από τα "ορεκτικά" ερωτήματα είναι, ποια σχέση μπορεί να έχει το νόημα που αποδίδουμε σε ένα έργο τέχνης με την αμιγώς καλλιτεχνική του αξία; Δηλαδή ένα έργο που έχει ως θέμα του την επανάσταση θα μας φαίνεται πιο ωραίο αν είμαστε του κύκλου του Προμηθέα, από ένα που αναδεικνύει τα όποια κίνητρα της εθελούσιας υποταγής ή της καταναλωτικής απόλαυσης; Και ένα ακόμα που μας απασχολεί τελευταία. Η αλήθεια τι ρόλο παίζει στην καλλιτεχνική αξία; Το "Κρυφό σχολειό" του Ν.Γύζη π.χ, μπορεί να δώσει πόντους στο "δεν μ'αρέσει" κάποιου φαν της αλήθειας που θεωρεί ότι αυτό είναι μύθος; 

Πατώντας  εδώ  θα σας εμφανιστεί ένα άρθρο της Εύης Τσακνιά για τον Πάουλ Κλέε.